Uczucie zatkanego nosa, gęsta wydzielina, bóle uciskowe to jedne z najczęstszych objawów zapalenia zatok. Co roku wzrasta odsetek pacjentów cierpiących na tę dolegliwość, a już co 3. Polak doświadczył ostrego stanu zapalnego. Dlaczego nie wolno lekceważyć tego rodzaju infekcji? Przeczytaj wszystko, co warto wiedzieć o zatokach i związanych z nimi chorobach.
Zatoki: dowiedz się więcej
Czym są i do czego służą zatoki? Okazuje się, że wielu z nas nie potrafi prawidłowo odpowiedzieć na to pytanie, chociaż coraz więcej osób uskarża się na kłopoty związane z tą częścią ciała. Zatoki są to puste przestrzenie (jamy) zlokalizowane w czaszce, po 4 pary rozmieszczone w okolicy czoła (czołowe), u nasady nosa (klinowe), po obu stronach nosa (sitowe) oraz za policzkami (szczękowe).
Do podstawowych funkcji zatok należy wentylacja oraz oczyszczanie powietrza. Po dostaniu się do nosa powietrze jest tam ogrzewane i nawilżane, a następnie przechodzi dalej w stronę gardła i płuc. To również ważny element ochrony przed bakteriami, wirusami i alergenami – służy do tego śluzowa wydzielina, na której zatrzymują się drobnoustroje. Co ciekawe, zatoki szczękowe służą również jako pudło rezonansowe, nadając głosu charakterystycznego tembru.
Na skutek infekcji bakteryjnej lub wirusowej może dojść do stanu zapalnego zatok, które ze względu na połączenie z jamą nosową, przypomina przeziębienie z katarem.
Przyczyny zapalenia zatok
Problemy z zatokami dotyczą coraz większej ilości osób. Obecnie stany zapalne tej części ciała są już 7. najczęściej występującym schorzeniem. Niestety wiele przypadków pozostaje nierozpoznanych i jest często mylona, chociażby z migrenami ze względu na charakterystyczny ból głowy.
Bezpośrednią przyczyną zapalenia zatok są patogeny, które przedostają się do śluzówki nosa. Ich źródłem mogą być wirusy (wirusy grypy, rynowirusy, koronawirusy, adenowirusy), bakterie (często będące skutkiem nadkażeń wirusowych) lub grzyby. Pewien odsetek chorób zatok związany jest z nierozpoznaną alergią, a niekiedy infekcje są wynikiem nieustannego podrażniania błony śluzowej przez zanieczyszczenia, np. dym papierosowy, smog, kurz, pyłki itp.
Bywa, że nawracająca niedrożność zatok jest wynikiem zmian w obrębie górnych dróg oddechowych, w tym:
Ponadto zachorowaniu sprzyjają choroby towarzyszące jak mukowiscydoza, astma oskrzelowa, nosicielstwo paciorkowców, cukrzyca, a także zaburzenia odporności.
Objawy stanu zapalnego u dzieci i dorosłych
W zależności od czasu trwania i przebiegu choroby wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje zapalenia zatok:
-
ostre – pojawia się incydentalnie, nie częściej niż raz w roku i nie trwa dłużej niż 12 tygodni (zazwyczaj do kilkunastu dni). Po wyleczeniu nie pozostawia śladów. Może towarzyszyć przeziębieniu lub być skutkiem namnożenia się bakterii po niewyleczonej infekcji;
-
nawracające – występuje wielokrotnie w ciągu roku (częściej niż 3-4 razy), jednak pomiędzy infekcjami są kilkutygodniowe okresy, w których błona śluzowa jest wyleczona;
-
przewlekłe – utrzymuje się dłużej niż 12 tygodni. Wynika przede wszystkim z przerostu bakterii i wymaga dokładnej diagnostyki w celu wykrycia przyczyny problemu.
Początkowo zapalenie zatok może przypominać zwykły katar, jednak nie należy bagatelizować jego objawów. Wśród symptomów pojawiają się m.in.:
-
niedrożność nosa;
-
zielona lub żółta wydzielina z nosa (w przypadku zakażenia bakteryjnego);
-
wydzielina ściekająca po tylnej ściance gardła mogąca powodować ból gardła i kaszel;
-
częściowa lub całkowita utrata węchu i smaku;
-
ból w obrębie zatok, który nasila się przy pochylaniu;
-
nieprzyjemny zapach z ust i nosa;
-
obrzęk wokół oczu;
-
złe samopoczucie;
-
gorączka.
W przypadku wirusowego zapalenia zatok objawy utrzymują się przez kilka do kilkunastu dni i ustępują samoistnie. Przedłużający się okres choroby może (ale nie musi) świadczyć o pojawieniu się infekcji o podłożu bakteryjnym.
Nieco trudniej rozpoznać zapalenie u dzieci, zwłaszcza ze względu na trudności w zakomunikowaniu objawów. U maluchów powinien niepokoić zwłaszcza długo utrzymujący się katar z zielonkawą wydzieliną i zatkany nos oraz infekcja trwająca ponad 2 tygodnie, która nie słabnie mimo podawania leków objawowych.
Badania diagnostyczne
Rozpoznanie pod kątem zapalenia zatok może przeprowadzić laryngolog, który posiada w gabinecie odpowiedni sprzęt diagnostyczny. Pierwszym etapem jest jednak wywiad oraz badanie fizykalne. Następnie lekarz może wykonać rynoskopię przednią, czyli badanie wziernikiem, co pozwala ocenić stan błony śluzowej oraz zawartość wydzieliny. Metoda ta daje jednak wgląd w zaledwie 1/3 część jamy nosowej. Aby zajrzeć głębiej, istnieje konieczność użycia endoskopu, za pomocą którego można obejrzeć część nosogardła, obecność polipów oraz budowę przegrody nosowej wraz z zatokami.
Na podstawie tych badań można uzyskać wstępną diagnozę oraz rozpocząć leczenie. Zgodnie z przyjętymi wytycznymi zapalenie zatok rozpoznaje się przy obecności dwóch z trzech objawów: niedrożności nosa, obecności żółtej lub zielonkawej wydzieliny oraz dolegliwości bólowych lub utracie węchu.
Jednak gdy mimo zastosowania środków farmakologicznych stan chorego nie poprawia się, pojawiły się powikłania lub występują zmiany patologiczne w obrębie jamy nosowej i zatok, wówczas lekarz może zlecić badania obrazowe.
Wykonanie tomografii komputerowej, rezonansu magnetycznego lub RTG często zaleca się dopiero przed planowanym zabiegiem operacyjnym.
Leczenie zapalenia
Jeśli chodzi o zapalenie zatok o podłożu wirusowym, leczenie przebiega objawowo. Lekarz często zaleca stosowanie leków zmniejszających obrzęk błony śluzowej, co pozwala udrożnić nos. Są to głównie aerozole do nosa zawierające takie substancje jak nafazolina, efedryna, ksylometazolina, tetryzolina, tymazolina. Jednak ze względu na duży potencjał do uzależnienia oraz uszkodzenia śluzówki nosa przy długotrwałym sięganiu po krople, tego rodzaju leki można stosować nie dłużej niż 5 dni. Oprócz tego lekarz może zapisać leki o działaniu sekretolitycznym, które upłynniają gęstą wydzielinę, ułatwiając jej usuwanie.
W przypadku zapalenia zatok, zwłaszcza jeśli choroba często nawraca lub jest w stadium przewlekłym, bardzo ważna jest higiena nosa. Dużą rolę odgrywa tu irygacja zatok roztworem chlorku sodu. Służą do tego specjalne zestawy zawierające saszetki z proszkiem oraz specjalną butelkę. Pamiętaj jednak, że absolutnie nie wolno płukać zatok w przypadku mocno zatkanego nosa.
Wśród domowych sposobów często pojawia się inhalacja, czyli wdychanie pary wodnej, najlepiej z dodatkiem aromatycznego olejku. Alternatywą dla klasycznej „parówki” są nebulizatory, które stosuje się szczególnie u dzieci.
W celu zmniejszenia ucisku wywołanego przez zatkane zatoki można zastosować ciepłe okłady. Sprawdzi się do tego kawałek ręcznika zanurzonego w ciepłej wodzie. Innym sposobem na okład jest wypełnienie czystej skarpetki gorczycą oraz podgrzanie jej, np. w mikrofalówce.
Zapalenie zatok a inne choroby
Pod postacią zapalenia zatok może ujawnić się inna groźna choroba lub zmiany chorobowe, które wywołują nawracające infekcje. Jedną z nich jest grzybica, która może być skutkiem nieudanego zabiegu stomatologicznego lub jego powikłań.
W zatokach mogą pojawić się polipy, czyli potencjalnie niegroźne guzki, które rozwijają się w efekcie przerostu błony śluzowej. Ich nagromadzenie lub znaczny rozrost może wpływać na drożność górnych dróg oddechowych.
W przypadku pacjentów z przedłużającymi się stanami zapalnymi istnieje ryzyko pojawienia się torbieli zatok. Sprzyja im nadmiar wydzieliny oraz zalegające bakterie i grzyby.
Na końcu należy wspomnieć o zmianach nowotworowych, które jednak należą do najrzadszych problemów z zatokami. Niezwykle ważne w leczeniu raka zatok jest wczesne rozpoznanie, dlatego nie należy zwlekać z wizytą u laryngologa i badaniami diagnostycznymi.
