Bezpłodność oraz niepłodność to pojęcia, które bardzo często bywają używane zamiennie. Chociaż oba dotyczą trudności z posiadaniem potomstwa, to w rzeczywistości różnią się między sobą przyczynami oraz możliwościami leczenia. Jakie są różnice między niepłodnością a bezpłodnością?
Niepłodność a bezpłodność - różnice
Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) niepłodność jest definiowana jako niemożność poczęcia dziecka pomimo regularnego współżycia seksualnego (3-4 razy w tygodniu) utrzymywanego przez minimum 12 miesięcy, bez stosowania jakichkolwiek metod antykoncepcji. Niepłodność uznawana jest za stan potencjalnie odwracalny, co oznacza, że przy odpowiednim leczeniu lub zmianie stylu życia możliwe jest przywrócenie zdolności rozrodczych.
Bezpłodność natomiast oznacza trwałą i nieodwracalną niezdolność do poczęcia dziecka. Oznacza to, że jeden lub oboje partnerów nie posiada biologicznej możliwości zapłodnienia, lub utrzymania ciąży. W odróżnieniu od niepłodności, bezpłodności nie da się wyleczyć ani farmakologicznie, ani chirurgicznie
Przyczyny bezpłodności i niepłodności u kobiet
Istnieje wiele czynników, które zwiększają ryzyko wystąpienia niepłodności i które mogą być przyczyną bezpłodności. Najczęstsze przyczyny niepłodności u kobiet to:
- Wiek - z wiekiem spada jakość i liczba komórek jajowych. Badania wskazują na to, że płodność kobiety znacząco spada po 35. roku życia,
- Zaburzenia owulacji - cykle bezowulacyjne, które mogą wynikać z m.in. zespołu policystycznych jajników (PCOS), przewlekłego stresu lub zaburzeń hormonalnych,
- Endometrioza,
- Zaburzenia hormonalne - nieprawidłowe stężenie niektórych hormonów może zaburzać owulację i prowadzić do trudności z zajściem w ciążę,
- Choroby przenoszone drogą płciową - mogą prowadzić do uszkodzenia jajowodów lub błony śluzowej macicy,
- Choroby współistniejące - cukrzyca, choroby autoimmunologiczne, celiakia, otyłość,
- Nadmierna lub zbyt niska aktywność fizyczna - zarówno intensywne treningi, jak i brak jakiejkolwiek aktywności fizycznej mogą zaburzać cykl owulacyjny,
- Czynniki środowiskowe i styl życia - przewlekły stres, palenie papierosów, spożywanie alkoholu, niewłaściwa dieta, narażenie na toksyny.
Z kolei bezpłodność u kobiet może być spowodowana:
- Wrodzonymi wadami rozwojowymi,
- Trwałym uszkodzeniem narządów rodnych - np. po leczeniu nowotworów w wyniku chemioterapii, radioterapii,
- Brakiem komórek jajowych - np. w przypadku przedwczesnego wygasaniu funkcji jajników,
- Chorób genetycznych.
Przyczyny niepłodności i bezpłodności u mężczyzn
U mężczyzn, podobnie jak u kobiet, istnieje wiele czynników, które mogą wpływać na pogorszenie płodności lub prowadzić do trwałej bezpłodności. Niepłodność u mężczyzn może wynikać z m.in.:
- Przegrzewania jąder - długotrwałe narażenie jąder na wysoką temperaturę,
- Obniżonej jakości nasienia - zmniejszonej liczby plemników, nieprawidłowej budowie lub zaburzonej ruchliwości, które mogą wynikać np. z nieprawidłowej diety,
- Zaburzeń hormonalnych - niedoboru testosteronu, hiperprolaktynemii,
- Żylaków powrózka nasiennego - mogą prowadzić do podwyższenia temperatury jąder i pogorszenia produkcji plemników,
- Infekcji, chorób przenoszonych drogą płciową,
- Kontaktu z toksynami i chemikaliami,
- Stylu życia - przewlekły stres, brak aktywności fizycznej lub nadmierna aktywność, palenie papierosów, stosowanie sterydów anabolicznych, spożywanie alkoholu itd.
Bezpłodność u mężczyzn może być natomiast spowodowana:
- Wrodzonymi wadami rozwojowymi,
- Trwałymi uszkodzeniami narządów rozrodcznych - skutkującymi np. brakiem plemników,
Jak leczyć niepłodność i jak wspierać płodność?
Leczenie niepłodności zależy przede wszystkim od jej przyczyny, wieku, czasu trwania starań o dziecko oraz ogólnego stanu zdrowia kobiety i/lub mężczyzny. W pierwszej kolejności, jeżeli istnieje taka możliwość, celem leczenia jest dążenie do usunięcia przyczyny niepłodności.
Wówczas leczenie niepłodności może obejmować:
- Stymulację owulacji - u kobiet z cyklami bezowulacyjnymi,
- Farmakologiczne leczenie zaburzeń hormonalnych - np. przy niedoczynności tarczycy,
- Chirurgiczne usunięcie zrostów, torbieli,
- Leczenie infekcji układu rozrodczego
- Leczenie żylaków powrózka nasiennego.
Bardzo ważne jest również wprowadzenie zmian w stylu życia, które mogą wspierać płodność i realnie zwiększyć szansę na poczęcie dziecka. Przede wszystkim zaleca się normalizację masy ciała (zarówno niedowaga, jak i nadwaga mogą znacząco zaburzać płodność). W okresie starań o dziecko należy także unikać palenia papierosów, spożywania alkoholu oraz innych substancji psychoaktywnych. Jednocześnie zaleca się wprowadzić umiarkowaną regularną aktywność fizyczną oraz zdrową i zbilansowaną dietę.
Aby dodatkowo wesprzeć funkcje rozrodcze zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn wprowadza się także suplementację m.in.:
- Kwasu foliowego (witamina B9) - zalecany wszystkim kobietom planującym ciąże: wspiera dojrzewanie komórki jajowej i zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej u płodu. Kwas foliowy wpływa dodatkowo na jakość nasienia, dlatego jego suplementację zaleca się również mężczyznom,
- Witaminy D - niedobór witaminy D może zaburzać owulację i obniżać poziom hormonów płciowych,
- Cynku i selenu - minerały te są szczególnie istotne dla mężczyzn z obniżonymi parametrami nasienia. Cynk i selen wspierają bowiem dojrzewanie plemników oraz ich ruchliwość,
- Witaminy E - chroni komórki rozrodcze przed szkodliwym działaniem wolnych rodników, poprawia jakość komórek jajowych i plemników,
- Koenzymu Q10 i L-karnityny - zalecane głównie mężczyznom z obniżoną jakością nasienia,
- Inozytolu - polecany szczególnie kobietom z zespołem policystycznych jajników.
