Problemy z płodnością u mężczyzn często wynikają z obniżonej ruchliwości plemników - jednego z kluczowych parametrów ocenianych w badaniu nasienia. Na jakość nasienia wpływ ma wiele czynników, jednak w większości przypadków są to czynniki, na które można samodzielnie oddziaływać. Jak poprawić jakość nasienia i ruchliwość plemników?
Ruchliwość plemników - dlaczego jest tak ważna?
Ruchliwość plemników to jeden z podstawowych parametrów ocenianych podczas badania nasienia. W praktyce oznacza ona zdolność plemników do aktywnego poruszania się, a dokładnie do pokonania drogi od szyjki macicy do jajowodu, gdzie następnie może dojść do zapłodnienia.
Plemniki, które nie poruszają się w sposób dynamiczny i kierunkowy, nie są natomiast w stanie dotrzeć do komórki jajowej, dlatego ich ruchliwość ma kluczowe znaczenie dla płodności mężczyzny. Ruchliwość plemników dzieli się na trzy kategorie:
-
Ruchliwość progresywna (PR) - plemniki poruszają się aktywnie w określonym kierunku. Jest to najbardziej pożądana forma ruchu, która umożliwia dotarcie do komórki jajowej,
-
Ruchliwość nieprogresywna (NP) - plemniki poruszają się, ale bez wyraźnego kierunku. Ich zdolność do zapłodnienia jest minimalna,
-
Plemniki nieruchome (IM) - nie wykazują żadnej aktywności ruchowej i są całkowicie niezdolne do zapłodnienia.
Zgodnie z aktualnymi kryteriami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) za prawidłowy wynik ruchliwości uznaje się sytuacje, gdy:
-
co najmniej 42 proc. plemników wykazuje jakąkolwiek ruchliwość,
-
co najmniej 30 proc. plemników porusza się ruchem postępowym, czyli w sposób kierunkowy.
Co pogarsza ruchliwość plemników?
Na ruchliwość plemników wpływa wiele czynników, zarówno środowiskowych, jak i związanych ze stylem życia czy stanem zdrowia. Wiele z tych czynników ma jednak charakter odwracalny: zmiana codziennych nawyków może bowiem realnie poprawić jakość nasienia i ruchliwość plemników.
Na pogorszoną ruchliwość plemników ma wpływ m.in.:
-
Palenie papierosów - toksyczne substancje zawarte w dymie tytoniowym negatywnie wpływają na dojrzewanie plemników, obniżają ich ruchliwość i nasilają stres oksydacyjny w jądrach,
-
Nadmierne spożywanie alkoholu - regularne picie alkoholu zaburza gospodarkę hormonalną, zmniejsza liczbę plemników i niekorzystne wpływa na ich ruch oraz budowę,
-
Przewlekły stres - stres zwiększa poziom kortyzolu, co może zaburzać wydzielanie testosteronu: hormonu niezbędnego do prawidłowej produkcji plemników,
-
Ekspozycja na fale elektromagnetyczne - według niektórych badań, trzymanie telefonu komórkowego w kieszeni spodni lub trzymanie laptopa na kolanach, może obniżać ruchliwość i liczbę plemników,
-
Otyłość, nadwaga - nadmierna masa ciała powoduje zaburzenia hormonalne, które mają wpływ na pogorszenie jakości plemników,
-
Przegrzewanie jąder - częste gorące kąpiele, sauna i noszenie obcisłej bielizny z nieprzepuszczalnych materiałów mogą zaburzać temperaturę optymalną dla produkcji plemników,
-
Kontakt z toksynami i zanieczyszczeniami - pestycydy, metale ciężkie, ftalany lub inne związki chemiczne mogą zaburzać proces spermatogenezy,
-
Niezdrowa dieta - uboga w witaminy, składniki mineralne i przeciwutleniacze, a bogata w tłuszcze nasycone, cukry i produkty wysokoprzetworzone pogarsza jakość nasienia,
-
Choroby przewlekłe - np. choroby tarczycy, żylaki powrózka nasiennego mogą wpływać na ruchliwość i ogólną jakość plemników.
Jak poprawić jakość nasienia?
Aktywność fizyczna i masa ciała
Umiarkowany ruch to jeden z najprostszych i jednocześnie skutecznych sposobów na poprawę jakości nasienia. Regularna aktywność fizyczna pozytywnie wpływa na poziom testosteronu, funkcjonowanie układu hormonalnego i ogólną kondycję organizmu. Co więcej, może pomóc w walce z nadwagą lub otyłością, które często zaburzają równowagę hormonalną i prowadzą do pogorszenia parametrów nasienia.
Zaleca się jednak unikać intensywnych, wyczerpujących treningów, które mogą przynieść efekt odwrotny od zamierzonego. Najlepiej postawić na aktywność umiarkowaną, np. szybkie spacery, pływanie czy trening siłowy o średnim natężeniu.
Zdrowa i zbilansowana dieta
Sposób odżywiania ma ogromne znaczenie dla jakości nasienia. Dieta bogata w warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty, ryby morskie, oliwę z oliwek i orzechy wspiera produkcję zdrowych, ruchliwych plemników. Warto ograniczyć natomiast produkty wysoko przetworzone, tłuszcze trans oraz nadmiar cukru, które zwiększają stres oksydacyjny i mogą negatywnie wpływać na proces spermatogenezy.
Szczególnie korzystny wpływ na płodność mężczyzn wykazuje dieta śródziemnomorska oparta na produktach bogatych w przeciwutleniacze, błonnik i zdrowe tłuszcze.
Suplementacja składników wspierających płodność
Jeśli dieta nie pokrywa dziennego zapotrzebowania na wszystkie kluczowe składniki odżywcze, warto również rozważyć suplementację. Wspierająco na jakość nasienia działają m.in.:
-
Kwas foliowy i foliany - uczestniczą w syntezie DNA i chronią przed uszkodzeniami materiału genetycznego plemników,
-
Selen - poprawia ruchliwość plemników, liczbę i żywotność, a także wspiera metabolizm testosteronu,
-
Cynk - bierze udział w produkcji plemników, wpływa na ich strukturę oraz stabilność błon komórkowych,
-
Antyoksydanty (witamina C i E) - neutralizują wolne rodniki, które mogą uszkadzać komórki rozrodcze.
Unikanie przegrzewania jąder
Jądra do prawidłowej pracy potrzebują niższej temperatury niż reszta ciała, a zbyt wysoka może zaburzać proces produkcji plemników. Dlatego warto unikać wszystkiego, co prowadzi do przegrzania jąder: gorących kąpieli, sauny, noszenia obcisłej bielizny, spodni czy trzymania laptopa na kolanach.
Wiktorowicz, K. i in. (2019). Wpływ sposobu żywienia na płodność mężczyzn
Ochwanowska, E. i in. (2017). Wpływ dymu tytoniowego na płodność mężczyzn
Remedies for Low Sperm Count and Motility. Dostęp online: https://www.webmd.com/infertility-and-reproduction/remedies-low-sperm-count-motility
