Farmakoterapia jest często konieczna w leczeniu chorób przewlekłych. Niestety niektóre leki mogą niekorzystnie wpływać na funkcje seksualne. Jakie grupy leków mogą obniżać libido?
Najważniejsze informacje
- Spadek libido może być działaniem niepożądanym niektórych leków, zwłaszcza tych wpływających na gospodarkę hormonalną, układ nerwowy oraz krążenie.
- Szacuje się, że najczęściej problem ten występuje podczas stosowania leków przeciwdepresyjnych, hormonalnych, kardiologicznych, neurologicznych oraz niektórych leków przeciwbólowych.
- Obniżenie popędu seksualnego ma zwykle charakter pośredni i może wynikać m.in. ze zmęczenia, zaburzeń hormonalnych, obniżonego nastroju lub choroby podstawowej.
- Spadek libido nie występuje u wszystkich pacjentów i jest silnie uzależniony od indywidualnej reakcji organizmu, dawki leku oraz czasu trwania terapii.
- W przypadku problemów z libido nie należy samodzielnie odstawiać leku – lekarz może zaproponować zmianę dawki, preparatu lub schematu leczenia.
Jak leki mogą wpływać na libido?
Leki mogą wpływać na obniżenie libido na kilka sposobów. Niektóre z nich zaburzają gospodarkę hormonalną, co może prowadzić do obniżenia poziomu hormonów płciowych. Inne oddziałują na neuroprzekaźniki w mózgu, takie jak dopamina i serotonina, które odpowiadają za odczuwanie przyjemności i popęd seksualny.
Brak ochoty na seks może być także skutkiem działań niepożądanych takich jak np. zmęczenie, senność czy obniżony nastrój. Warto pamiętać, że na zmniejszone libido wpływ ma najczęściej choroba, z powodu której lek jest stosowany, a nie jedynie przyjmowany preparat.
Jakie leki obniżają libido?
Spadek poziomu libido może być skutkiem ubocznym stosowania niektórych leków, zwłaszcza tych, które wpływają na gospodarkę hormonalną, układ nerwowy lub ciśnienie krwi. Jakie grupy leków wpływają na zmniejszenie ochoty na seks?
Leki przeciwdepresyjne i psychiatryczne
Antydepresanty, w szczególności leki z grupy SSRI (selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny) stosowane w leczeniu depresji, zaburzeń lękowych, zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych, a pomocniczo także u pacjentów ze schizofrenią mają największy wpływ na zaburzenia seksualne. Stosowanie leków przeciwdepresyjnych wpływa na poziom neuroprzekaźników w mózgu, głównie serotoniny i dopaminy, co może obniżać pobudzenie seksualne, utrudniać osiągnięcie orgazmu lub zmniejszać satysfakcję ze współżycia. Objawy te nie występują jednak u wszystkich pacjentów i często zależą od dawki oraz czasu stosowania leku.
Leki hormonalne
Leki hormonalne mogą zaburzać naturalną równowagę hormonów płciowych, co bezpośrednio przekłada się na libido. Dotyczy to przede wszystkim antykoncepcji hormonalnej, preparatów stosowanych w leczeniu endometriozy, zespołu policystycznych jajników (PCOS) oraz terapii hormonalnych wpływających na poziom estrogenów i progesteronu. Te grupy leków mogą powodować obniżenie libido u kobiet, jednak objaw ten nie występuje u wszystkich i ma charakter indywidualny.
Leki na nadciśnienie i choroby układu krążenia
Niektóre leki stosowane w leczeniu nadciśnienia tętniczego lub niewydolności serca mogą obniżać libido poprzez zmniejszenie przepływu krwi, uczucie zmęczenia lub wpływ na układ nerwowy. Dotyczy to m.in. leków kardiologicznych takich jak beta-blokery czy inhibitory konwertazy angiotensyny. U części pacjentów mogą pojawić się także problemy z uzyskaniem bądź utrzymaniem erekcji. Objawy te zależą od rodzaju stosowanego leku oraz indywidualnej reakcji organizmu.
Leki hipolipemizujące
Leki hipolipemizujące, do których należą głównie fibraty i statyny są stosowane w celu obniżenia stężenia cholesterolu w organizmie. Statyny to również grupa leków będących podstawą terapii choroby niedokrwiennej serca. Te preparaty najczęściej wywołują działania niepożądane u mężczyzn, powodując problemy z erekcją lub zaburzenia potencji.
Leki przeciwpadaczkowe i neurologiczne
Leki stosowane w terapii chorób neurologicznych takich jak m.in. padaczka, choroba Parkinsona czy stwardnienie rozsiane działają bezpośrednio na układ nerwowy, co może wpływać na potencję i popęd seksualny. Często powodują senność, spadek energii i zmiany hormonalne, które pośrednio obniżają libido, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu.
Leki przeciwbólowe i opioidowe
Silne leki przeciwbólowe, szczególnie opioidy, mogą hamować wydzielanie hormonów płciowych oraz działać depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy. Przy długotrwałym stosowaniu u niektórych osób obserwuje się wyraźny spadek libido, a u mężczyzn także obniżenie poziomu testosteronu i problemy z erekcją.
Leki moczopędne (diuretyki)
Leki moczopędne, stosowane m.in. w leczeniu nadciśnienia tętniczego, niewydolności serca oraz niektórych chorób nerek, mogą pośrednio przyczyniać się do spadku libido. Ich działanie wiąże się z zaburzeniami gospodarki elektrolitowej, uczuciem osłabienia oraz zmniejszeniem objętości krwi krążącej, co może wpływać na funkcje seksualne. U części pacjentów, zwłaszcza mężczyzn, obserwuje się także zaburzenia erekcji. Spadek libido nie jest częsty, ale może wystąpić przy długotrwałym stosowaniu.
Czy spadek popędu seksualnego zawsze oznacza, że lek „szkodzi”?
Spadek libido u osób stosujących dany lek nie zawsze oznacza, że preparat szkodzi i należy go odstawić. W wielu przypadkach jest to tymczasowe działanie niepożądane, które może ustąpić po okresie adaptacji organizmu lub po obniżeniu dawki.
Należy również pamiętać, że obniżenie popędu seksualnego może wynikać z samej choroby, stresu lub innych czynników, a nie wyłącznie z działania leku. W razie utrzymujących się objawów warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, zamiast samodzielnie przerywać terapię.
Co zrobić, gdy lek powoduje problemy z libido?
W przypadku spadku libido i innych dysfunkcji seksualnych pojawiających się w trakcie stosowania leku nie należy samodzielnie go odstawiać. Warto skonsultować się ze specjalistą, ponieważ może on zaproponować zmianę dawki, modyfikację schematu leczenia lub zamianę preparatu na inny o podobnym działaniu, ale lepszej tolerancji. W niektórych sytuacjach pomocna może być także korekta stylu życia, redukcja stresu oraz leczenie chorób współistniejących, które również wpływają na pogorszenie jakości życia seksualnego.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Jakie leki mogą obniżać libido?
Przede wszystkim leki przeciwdepresyjne (szczególnie z grupy SSRI), tabletki antykoncepcyjne, leki hormonalne, niektóre leki kardiologiczne, przeciwpadaczkowe oraz opioidowe leki przeciwbólowe. Objawy nie występują u wszystkich pacjentów i mają charakter indywidualny.
Czy leki obniżające libido działają od razu?
Nie zawsze. Spadek podniecenia seksualnego może pojawić się po kilku dniach lub tygodniach stosowania leku, gdy organizm adaptuje się do terapii. U części osób objawy są przejściowe i ustępują wraz z czasem, natomiast u innych mogą utrzymywać się dłużej i zależeć od dawki, rodzaju leku oraz indywidualnej reakcji organizmu.
Co zrobić, jeśli lek obniża libido?
Nie należy samodzielnie odstawiać leku. W takiej sytuacji należy skonsultować się z lekarzem, który może zalecić zmianę dawki, zamianę preparatu na inny lub modyfikację schematu leczenia. Pomocne mogą być także zmiany stylu życia, takie jak redukcja stresu, poprawa jakości snu i aktywność fizyczna.
Czy wszystkie leki hormonalne obniżają libido?
Nie. U części osób nie powodują one żadnych zmian w popędzie seksualnym, a u niektórych osób mogą nawet poprawiać samopoczucie. Obniżenie libido występuje indywidualnie i zależy od rodzaju leku, dawki, czasu stosowania oraz wrażliwości organizmu.
Źródła:
Balon R, Yeragani VK, Pohl R, Ramesh C., Sexual dysfunction during antidepressant treatment. J Clin Psychiatry 1993;54(6):209-12.
Mallory, A. B. (2022). Dimensions of couples’ sexual communication, relationship satisfaction, and sexual satisfaction: A meta-analysis. Journal of Family Psychology, 36(3), 358–371. https://doi.org/10.1037/fam0000946
Broś U., Droździk M. (2014). Leki wpływające na płodność mężczyzn. Farm Pol. Vol. 70, Nr 4, s. 224-228.
