Jest jedną z najczęściej występujących chorób psychicznych na świecie i dotyka kilkadziesiąt procent populacji. Przybiera różną postać, ale zawsze znacząco wpływa na obniżenie poziomu funkcjonowania. Mimo że leczy się ją stosunkowo łatwo, depresja często pozostaje niezdiagnozowana, co wyklucza podjęcie skutecznej psychoterapii czy leczenia farmakologicznego. Istnieje także wiele błędnych opinii i stereotypów, związanych z tą dolegliwością. Z ich powodu często bywa lekceważona, a przecież w skrajnych przypadkach może prowadzić do śmierci. Jeżeli chcesz się dowiedzieć, jakie objawy stanowią sygnał alarmowy, kiedy zwrócić się do lekarza i jak dbać o zdrowie psychiczne swoje i bliskich – przeczytaj ten artykuł.
Czym jest depresja
Depresja to poważne i długotrwałe zaburzenie nastroju, związane z przewlekłym uczuciem smutku i utratą zainteresowania otoczeniem. Wywiera znaczący wpływ na samopoczucie, myśli i zachowanie, a towarzyszą jej liczne problemy emocjonalne i fizyczne. Jeśli chorujesz, możesz mieć trudność z wykonywaniem codziennych czynności, a także utracić poczucie sensu życia. Depresja nie oznacza słabości charakteru – dotknięta nią osoba nie może po prostu „wziąć się w garść” i powrócić do dawnego funkcjonowania. Najczęściej konieczne jest długotrwałe leczenie. Na szczęście, większość pacjentów odczuwa znaczącą poprawę po lekach, psychoterapii lub połączeniu obu tych metod.
Objawy depresji
Choroba atakuje stopniowo i niepostrzeżenie, więc trudno zauważyć, że coś jest nie w porządku. Objawy depresji mogą być złożone i bardzo zróżnicowane – często są mylone z chandrą czy chwilowym obniżeniem nastroju. Ich cechą charakterystyczną jest, że utrzymują się przez całe tygodnie lub miesiące. Są na tyle poważne, że przeszkadzają w pracy, życiu towarzyskim i rodzinnym. Obejmują różne sfery funkcjonowania. Najbardziej typowe z nich znajdziesz w tabelce poniżej:
|
Psychologiczne
|
Fizyczne
|
Społeczne
|
|
obniżony nastrój, smutek, płaczliwość,
|
wolniejsze niż zwykle tempo poruszania się i mówienia,
|
unikanie kontaktu z ludźmi, ograniczenie aktywności towarzyskiej,
|
|
niepokój, poczucie beznadziejności i bezradności, zamartwianie się,
|
zmniejszony lub zwiększony apetyt,
|
porzucenie hobby i zainteresowań,
|
|
niska samoocena, poczucie winy,
|
zaparcia,
|
trudności w domu, pracy i relacjach rodzinnych.
|
|
problemy z koncentracją i uwagą,
|
bóle nieokreślonego pochodzenia,
|
|
|
trudność w podejmowaniu decyzji,
|
brak energii,
|
|
|
irytacja, brak tolerancji wobec innych,
|
niski popęd płciowy, utrata libido,
|
|
|
anhedonia – brak przyjemności z życia,
|
bezsenność i zaburzenia snu.
|
|
|
utrata motywacji i zainteresowania,
|
|
|
|
myśli samobójcze lub o samookaleczeniu.
|
|
|
Potencjalne przyczyny
Nie ma jednoznacznie określonej przyczyny depresji. Choroba pojawia się z różnych powodów. Może to być niepokojące lub stresujące wydarzenie, takie jak żałoba, rozwód, choroba czy problemy finansowe. Ryzyko zachorowania jest wyższe u seniorów, ofiar przemocy i osób żyjących w trudnych warunkach społecznych i ekonomicznych, z utrudnionym dostępem do lekarza czy psychoterapii. Wśród pozostałych przyczyn można wymienić:
- uwarunkowania osobowościowe (pesymizm, niska samoocena, nadmierny samokrytycyzm),
- ciąża, poród czy menopauza,
- samotność,
- czynnik genetyczny,
- nadużywanie alkoholu i narkotyków.
- niektóre choroby (urazy głowy, choroba niedokrwienna serca, nowotwór, niedoczynność tarczycy).
Diagnoza depresji
Obniżony nastrój wpływa negatywnie na Twoją pracę i relacje z otoczeniem, porzuciłeś swoje zainteresowania, zaczynasz rozmyślać o samobójstwie lub samookaleczeniu? Jeśli masz objawy depresji, które nie ulegają poprawie, utrzymują się przez co najmniej 2 tygodnie lub pojawiają się każdego dnia, bezzwłocznie zgłoś się do lekarza psychiatry lub psychologa. Osoby chore najczęściej nie wyobrażają sobie, że cokolwiek może im pomóc, ale gdy podejmiesz leczenie farmakologiczne lub psychoterapię, szybko zauważysz, że Twój stan ulega poprawie.
Lekarz diagnozuje chorobę głównie na podstawie wywiadu na temat ogólnego stanu zdrowia, samopoczucia psychicznego i fizycznego oraz jego wpływu na codzienne funkcjonowanie. Usłyszysz też szereg pytań o Twoją historię medyczną, wcześniejsze problemy ze zdrowiem psychicznym, środowisko domowe i styl życia, niedawne stresujące wydarzenia oraz myśli samobójcze. Czasami stosuje się kwestionariusze do oceny objawów. Udzielając odpowiedzi, staraj się być tak otwarty i szczery, jak to tylko możliwe. Wszelkie informacje, jakich udzielisz, będą poufne. Ta zasada może być złamana tylko wtedy, gdy istnieje znaczne ryzyko wyrządzenia krzywdy sobie lub innym osobom.
Jak wygląda leczenie depresji
Od 80% do 90% osób z depresją dobrze reaguje na leczenie. Gdy stan chorego jest na tyle zły, że nie pozwala mu podjąć psychoterapii, lekarz zapisuje leki, które regulują zaburzone procesy biochemiczne w mózgu, będące przyczyną złego samopoczucia. Najczęściej stosuje się tzw. SSRI (selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny), dostępne wyłącznie na receptę. Z reguły poprawa jest widoczna w pierwszym tygodniu stosowania, ale terapia trwa do pół roku lub dłużej u osób z grupy wysokiego ryzyka. Jeśli preparat działa słabo lub pojawiają się skutki uboczne, poinformuj lekarza – być może konieczna będzie jego zmiana. W żadnym przypadku sam nie podejmuj decyzji o odstawieniu leku.
Psychoterapia jest czasami stosowana samodzielnie w leczeniu łagodnej depresji. W przypadku umiarkowanych i ciężkich objawów łączy się ją z lekami przeciwdepresyjnymi. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) koncentruje się na bieżących problemach, pomaga rozpoznać i zmienić zniekształcone, negatywne myślenie oraz uczy odpowiadania na wyzwania w bardziej pozytywny sposób. Wykazuje dużą skuteczność w leczeniu depresji – w wielu przypadkach znaczną poprawę można osiągnąć w ciągu 10 do 15 sesji. Nie jest jedyną opcją, z pacjentem można pracować również innymi metodami.
Jak pomóc osobie chorej
Najgorsza rzecz, jaką może usłyszeć osoba dotknięta depresją, to pozornie życzliwe rady, typu: „Ogarnij się”, „Nie rozczulaj się tak nad sobą” albo „Inni mają gorzej”. Ktoś, dla kogo umycie zębów czy pościelenie łóżka jest zadaniem ponad siły, wymaga przede wszystkim pomocy lekarskiej i psychoterapii – pomóż mu ją uzyskać. Jeżeli choruje Twój bliski, okaż mu, że nie jest sam i że Ci zależy. Zachęcaj tę osobę do mówienia o swoich uczuciach i zaproponuj konkretne wsparcie w problemach związanych z pracą, finansami czy organizacją życia codziennego.
Pamiętaj, że z depresją wiąże się ryzyko popełniania samobójstwa. Znaki ostrzegawcze to:
- dokonywanie ostatecznych ustaleń (pożegnanie z bliskimi, rozdysponowanie majątku),
- bezpośrednie lub pośrednie mówienie o śmierci (np. „Chciałbym być martwy” albo „Dobrze byłoby się nie obudzić”),
- samookaleczenie (cięcie rąk czy nóg, przypalanie papierosem),
- niespodziewana poprawa nastroju (chory podjął już decyzję o samobójstwie i odczuwa ulgę).
Czynnikiem podwyższającym ryzyko bywa też zmiana czy odstawienie leków oraz wystąpienie jakiejś stresującej sytuacji. Jeśli zauważysz powyższe sygnały u bliskiej osoby i czujesz, że istnieje bezpośrednie niebezpieczeństwo, zadzwoń na 112 i wezwij pogotowie ratunkowe. Czekając na przyjazd lekarza, nie zostawiaj chorego bez opieki i usuń z jego otoczenia przedmioty takie, jak leki, ostre przedmioty czy toksyczne chemikalia domowe.
Depresja u dzieci i młodzieży
To normalne, że dzieci i nastolatki czasami czują się przygnębione, szczególnie jeśli doświadczają trudnych i bolesnych sytuacji życiowych. Depresja to nie to samo, co smutek czy żal – sygnałem ostrzegawczym jest obniżony nastrój utrzymujący się powyżej 2 tygodni bez widocznej poprawy i niezdolność do przeżywania radości. Pozostałe objawy są podobne jak u dorosłych. Często też pojawiają się szkolne niepowodzenia, izolacja i spędzanie dużej ilości czasu z komputerem czy telefonem.
Dzieci nie zawsze potrafią wyrazić, co czują lub mogą unikać mówienia o tym, bo na przykład nie chcą niepokoić rodziców. Dlatego staraj się na bieżąco podtrzymywać głębszy kontakt ze swoim synem lub córką, bądź blisko ich problemów i nie bój się rozmawiać o emocjach. Podejrzewasz, że młody człowiek cierpi na depresję? Postaraj się bezzwłocznie skontaktować go z lekarzem, który zleci leczenie farmakologiczne lub psychoterapię.
