Borelioza to choroba przenoszona przez kleszcze, która może przybierać różne postacie. Jedną z najpoważniejszych postaci boreliozy jest natomiast neuroborelioza, w przebiegu której zakażenie obejmuje układ nerwowy. Jak objawia się neuroborelioza? Jak ją leczyć?
Czym jest neuroborelioza?
Neuroborelioza (ang. Lyme neuroborreliosis) to neurologiczna postać boreliozy z Lyme, choroby zakaźnej wywoływanej przez krętki Borrelia burgdorferi, przenoszonej przez kleszcze. Do neuroboreliozy dochodzi w momencie, gdy krętki przedostaną się do układu nerwowego i wywołają tam stan zapalny. Zmiany mogą obejmować zarówno ośrodkowy układ nerwowy (mózg, rdzeń kręgowy), jak i obwodowy (nerwy czaszkowe i obwodowe).
Do neuroboreliozy najczęściej dochodzi w fazie wczesnej rozsianej boreliozy, czyli w ciągu pierwszych 6 miesięcy od zakażenia, zwykle między 1. a 3. miesiącem po ukąszeniu przez zakażonego kleszcza. Rzadziej występuje w fazie późnej. Zgodnie z danymi klinicznymi, aż 95% przypadków neuroboreliozy stanowią postacie wczesne, a pozostałe 5% rozwija się później.
Wystąpienie neuroboreliozy nie oznacza jednak jednej konkretnej jednostki chorobowej. Jest to wspólna nazwa dla różnych zespołów neurologicznych, które mogą pojawić się w wyniku infekcji Borrelia. Lokalizacja i nasilenie zmian zapalnych mogą znacząco różnić się od siebie w zależności od postaci choroby oraz indywidualnej odpowiedzi immunologicznej pacjenta.
Jakie są objawy neuroboreliozy?
Objawy neuroboreliozy będą różnić się od siebie w zależności od tego, która część układu nerwowego została zajęta. W większości przypadków jednak objawy neurologiczne pojawiają się w ciągu 1-3 miesięcy od zakażenia. Objawy neuroboreliozy mogą również rozwijać się stopniowo, dając niewielkie symptomy, jak i mieć gwałtowny początek.
Neuroborelioza obwodowego układu nerwowego
W tej postaci dominują objawy ze strony nerwów czaszkowych i korzeni nerwowych:
- Porażenie nerwów czaszkowych - najczęściej dotyczy nerwu twarzowego. Może wystąpić jednostronnie lub obustronnie, także w odstępie kilku dni między stronami. Objawia się widoczną asymetrią twarzy, trudnością w domykaniu powiek, opadaniem kącika ust i utrudnionym uśmiechaniem się. U dzieci porażenie nerwu twarzowego często jest pierwszym i jedynym objawem neuroboreliozy,
- Bolesne zespoły korzeniowe - objawiają się jako ostre, kłujące lub rwące bóle o głębokiej lokalizacji. Mogą im towarzyszyć objawy przeczulicy, pieczenia, drętwienia lub parestezji. Charakterystyczne dla zespołów korzeniowych jest nasilanie się dolegliwości bólowych w godzinach nocnych. Ból zazwyczaj dotyczy jednej kończyny, zwłaszcza tej, na której wystąpił wcześniej rumień wędrujący.
- Neuropatie obwodowe - mogą obejmować różne nerwy. Prowadzą do zaburzeń czucia, osłabienia mięśni i zaburzeń ruchowych w zajętym obszarze.
Neuroborelioza ośrodkowego układu nerwowego
Choć zmiany zapalne w obrębie mózgu i rdzenia kręgowego występują znacznie rzadziej, to jednak mogą mieć o wiele poważniejszy przebieg.
- Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - występuje u około 5-15 proc. pacjentów w pierwszych miesiącach choroby. Objawia się m.in. bólem głowy, gorączką, sztywnością karku i światłowstrętem,
- Zapalenie mózgu lub rdzenia kręgowego - należy do najrzadszych powikłań boreliozy. Może dawać objawy przypominające choroby demielinizacyjne, np. stwardnienie rozsiane: zaburzenia czucia, niedowłady, oczopląs, trudności z koncentracją i zaburzenia mowy,
- Zapalenie naczyń mózgowych - bardzo rzadkie i jednocześnie groźne powikłanie, które może doprowadzić do udaru niedokrwiennego.
Jak diagnozuje się neuroboreliozę?
Rozpoznanie neuroboreliozy opiera się na przede wszystkim na dokładnej analizie objawów, jakich doświadcza pacjent.. Konieczne jest również przeprowadzenie szeregu badań. Pierwszym krokiem w diagnostyce jest zazwyczaj badanie przeciwciał przeciwko Borrelia burgdorferi w surowicy. Badania te przeprowadza się dwuetapowo:
- ELISA - test przesiewowy wykrywający obecność przeciwciał IgM i IgG,
- Western blot - test potwierdzający, który identyfikuje przeciwciała skierowane przeciwko konkretnym antygenom krętka.
Jednym z najważniejszych etapów diagnostyki jest także punkcja lędźwiowa i analiza PMR (badanie płynu mózgowo-rdzeniowego), która pozwala ocenić, czy doszło do reakcji zapalnej w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. W badaniu PMR w neuroboreliozy najczęściej obserwuje się pleocytozę limfocytarną, podwyższone stężenie białka, prawidłowe lub lekko obniżone stężenie glukozy oraz obecność przeciwciał anty-Borrelia w PMR.
W niektórych przypadkach wykonywana jest także reakcja łańcuchowa polimerazy (PCR), która pozwala wykryć DNA borrelia w PMR. Poza tym lekarz może również zalecić wykonanie rezonansu magnetycznego lub tomografii komputerowej, zwłaszcza gdy objawy są niejednoznaczne lub sugerują na zajęcie OUN.
Jak wygląda leczenie neuroboreliozy?
Leczenie neuroboreliozy opiera się na antybiotykoterapii, której celem jest eliminacja krętków Borrelia burgdorferi z organizmu oraz zahamowanie postępu stanu zapalnego w obrębie układu nerwowego. Wybór leku, jego dawka oraz czas trwania terapii zależą od postaci choroby, zakresu zajęcia układu nerwowego oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta.
W leczeniu neuroboreliozy najczęściej stosuje się antybiotyki podawane dożylnie, zwłaszcza w przypadku zajęcia ośrodkowego układu nerwowego. W łagodniejszych przypadkach, szczególnie przy zajęciu wyłącznie nerwów obwodowych, możliwe jest również zastosowanie antybiotyków doustnych.
U większości pacjentów poprawa kliniczna następuje w ciągu kilku tygodni od rozpoczęcia leczenia: objawy bólowe stopniowo ustępują, a funkcje neurologiczne mogą ulegać poprawie nawet przez kilka miesięcy po zakończeniu terapii. W części przypadków, szczególnie w późnej neuroboreliozie niektóre objawy, takie jak bóle neuropatyczne czy osłabienie nerwów czaszkowych, mogą utrzymywać się przez dłuższy czas, nawet pomimo skutecznego leczenia.
Z tego powodu w niektórych sytuacjach ogromną rolę odgrywa również wsparcie rehabilitacyjne (np. fizjoterapia przy utrzymującym się niedowładzie lub terapia bólu przewlekłego).
