Jesienią i zimą suplementacja witaminy D staje się niemal koniecznością, szczególnie w naszej strefie klimatycznej. Warto jednak pamiętać, że podobnie jak niedobór, także nadmiar tej witaminy może być groźny. Jaka jest maksymalna dawka witaminy D?
Jakie jest zalecane dzienne spożycie witaminy D?
Witamina D to jeden z kluczowych składników odżywczych niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Odpowiada m.in. za regulację gospodarki wapniowo-fosforanowej, prawidłową mineralizację kości i zębów, wspiera układ odpornościowy, pracę mięśni oraz bierze udział w wielu procesach metabolicznych. Badania wskazują, że jej niedobór może sprzyjać rozwojowi osteoporozy, zwiększać podatność na infekcje, a także wpływać na zdrowie psychiczne.
Głównym źródłem witaminy D jest synteza skórna pod wpływem promieniowania słonecznego (UVB). W mniejszych ilościach natomiast witaminę D dostarczyć z dietą. W Polsce, zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym, synteza skórna witaminy D jest jednak bardzo ograniczona, co wynika z niskiego nasłonecznienia, krótkiego dnia oraz mniejszego kąta padania promieni słonecznych. W efekcie nawet codzienny spacer nie zapewnia wtedy odpowiedniej ilości promieni słonecznych potrzebnych do produkcji witaminy D w skórze.
Dodatkowo w okresie jesienno-zimowych wiele osób spędza większość dnia w pomieszczeniach, co jeszcze bardziej zmniejsza naturalną syntezę witaminy D. Z tego powodu jesienią i zimą w Polsce rekomenduje się suplementację witaminy D.
Ile witaminy D powinniśmy suplementować? Zgodnie z zaleceniami zalecane dawkowanie witaminy D wygląda następująco:
-
Niemowlęta i małe dzieci - 400-600 IU (10-15 µg) na dobę,
-
Dzieci w wieku 4-10 lat - 600-1000 IU (15-25 µg) na dobę,
-
Nastolatkowie w wieku 11-18 lat - 1000-2000 IU (25-50 µg) na dobę,
-
Dorośli w wieku 19-65 lat - 1000-2000 IU (25-50 µg) na dobę,
-
Osoby powyżej 65. roku życia - 1000-2000 IU (25-50 µg) na dobę,
-
Seniorzy w wieku powyżej 75. roku życia - 2000-4000 IU (50-1000 µg) na dobę.
Ile wynosi maksymalna dawka witaminy D?
Witamina D jest niezbędna dla zdrowia kości, odporności i wielu procesów metabolicznych, ale, podobnie jak inne witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, może odkładać się w organizmie. Oznacza to, że jej nadmiar nie zostanie szybko wydalony, będzie natomiast kumulował się we krwi i tkankach, zwiększając ryzyko działań niepożądanych. Z tego powodu określone zostały również maksymalne bezpieczne ilości witaminy D. Ile wynoszą?
-
Niemowlęta do 6. miesiąca życia - maksymalnie 1000 IU (25 µg) dziennie,
-
Niemowlęta 6-12 miesięcy - maksymalnie 1400 IU (35 µg) dziennie,
-
Dzieci od 1 do 10 lat - maksymalnie 2000 IU (50 µg) dziennie,
-
Młodzież 11-18 lat - maksymalnie 4000 IU (100 µg) dziennie,
-
Dorośli (w tym kobiety w ciąży i karmiące) - maksymalnie 4000 IU (100 µg) dziennie,
-
Osoby dorosłe z otyłością lub poważnymi niedoborami - w uzasadnionych przypadkach nawet do 10 000 IU (250 µg) dziennie, ale wyłącznie czasowo i pod ścisłą kontrolą lekarza.
W praktyce klinicznej zdarza się jednak, że pacjenci z dużym niedoborem witaminy D lub osłabioną odpornością otrzymują wyższe dawki, np. 7000-10 000 IU dziennie przez kilka tygodni, albo preparaty w dawkach “zbiorczych” (np. 25 000 IU raz w tygodniu czy 50 000 IU raz na 2 tygodnie).
Takie dawkowanie ma na celu szybkie uzupełnienie niedoboru i zawsze prowadzone są pod nadzorem lekarza. Po normalizacji poziomu witaminy D we krwi pacjent przechodzi wówczas na niższe, podtrzymujące dawki mieszczące się w zakresie standardowych rekomendacji.
Objawy przedawkowania witaminy D (hiperwitaminozy)
Przedawkowanie witaminy D zdarza się rzadko, ponieważ organizm sam reguluje jej produkcję ze słońca. Przedawkowanie nie grozi nam więc przy naturalnej syntezie. Ryzyko przedawkowania pojawia się więc przede wszystkim w przypadku nadmiernej suplementacji, zwłaszcza dużymi dawkami stosowanymi przez dłuższy czas bez kontroli lekarskiej.
Do przedawkowania zwykle dochodzi przy długotrwałej suplementacji witaminą D dawkami przekraczającymi 4000 IU dziennie u dorosłych. Badania pokazują, że szczególnie niebezpieczne jest regularne przyjmowanie powyżej 10 000 IU na dobę bez kontroli stężenia witaminy D we krwi.
Nadmiar witaminy D prowadzi natomiast do hiperkalcemii, czyli zbyt wysokiego poziomu wapnia we krwi. Typowe objawy hiperwitaminozy D to:
-
nudności, wymioty, brak apetytu,
-
nadmierne pragnienie i częste oddawanie moczu,
-
zaparcia lub biegunki,
-
ból brzucha,
-
osłabienie, senność, bóle mięśni i stawów,
-
bóle głowy i zawroty głowy,
-
podwyższone ciśnienie tętnicze i zaburzenia rytmu serca (przy większym nasileniu),
-
problemy z nerkami - m.in. kamica nerkowa, niewydolność nerek w skrajnych przypadkach.
Kto jest najbardziej narażony na nadmiar witaminy D?
Do grup podwyższonego ryzyka przedawkowania witaminy D należą:
-
osoby przyjmujące bardzo wysokie dawki suplementów przez dłuższy czas, bez badań kontrolnych (szczególnie powyżej 4000 IU dziennie),
-
dzieci - ich organizm jest bardziej wrażliwy na nadmiar witaminy, dlatego tak ważne jest przestrzeganie zaleceń pediatry,
-
osoby starsze - częściej suplementują witaminę D, a jednocześnie mogą przyjmować inne leki wpływające na gospodarkę wapniową,
-
pacjenci z chorobami nerek - upośledzona funkcja nerek zwiększa ryzyko hiperkalcemii,
-
pacjenci z chorobami przytarczyc (np. nadczynność przytarczyc), które same w sobie podnoszą poziom wapnia we krwi,
-
osoby stosujące inne preparaty zawierające wapń lub witaminę D - np. leki na osteoporozę, które w połączeniu z suplementacją mogą prowadzić do przedawkowania.
