Coraz więcej osób podróżuje do egzotycznych krajów, gdzie klimat, przyroda i lokalne warunki sanitarne znacząco różnią się od europejskich. W takich miejscach łatwo jednak o kontakt z chorobami, które nie występują w Polsce, ale mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia. Jakie infekcje tropikalne należą do najczęstszych, jak je rozpoznać i leczyć?
Malaria - jak dochodzi do zakażenia i jakie są jej objawy?
Malaria to choroba pasożytnicza przenoszona przez ukąszenia samic komarów z rodzaju Anopheles. Występuje głównie w krajach tropikalnych i subtropikalnych, szczególnie w Afryce Subsaharyjskiej, Azji Południowej, Ameryce Środkowej i Południowej. Za rozwój choroby odpowiadają pasożyty z rodzaju Plasmodium - najczęściej Plasmodium falciparum (najcięższy przebieg), P. vivax, P. ovale oraz P. malariae.
Do zakażenia malarią dochodzi, gdy zarażony komar wprowadzi pasożyty do krwi człowieka. Następnie pasożyty trafiają do wątroby, gdzie dojrzewają, a potem wracają do krwi i niszczą krwinki czerwone. Malaria może mieć przebieg łagodny lub bardzo ciężki, a nieleczona lub nieodpowiednio leczona, może prowadzić do śmierci.
Pierwsze objawy malarii pojawiają się zwykle po 7-14 dniach od ukąszenia przez zarażonego komara. W niektórych przypadkach jednak okres wylęgania może się wydłużyć nawet do kilku miesięcy. Początek choroby bywa mylący, bo przypomina zwykłą infekcję wirusową. Do najczęstszych objawów malarii należą:
-
Gorączka - często wysoka, pojawiająca się cyklicznie (co 2-3 dni),
-
Dreszcze i silne poty - typowy objaw to napadowe dreszcze, po których następuje obfite pocenie,
-
Ból głowy, mięśni i stawów - przypominające objawy grypy,
-
Nudności, wymioty, biegunka - mogą towarzyszyć gorączce,
-
Ogólne osłabienie i złe samopoczucie,
-
Powiększenie wątroby i śledziony - w późniejszym stadium choroby.
Jak leczyć malarię?
Leczenie malarii zależy od gatunku pasożyta, który wywołał zakażenie, regionu, w którym doszło do zarażenia, oraz ciężkości objawów. W każdym przypadku malaria wymaga jednak jak najszybszej diagnozy i wdrożenia leczenia, zwłaszcza że zakażenie w niektórych przypadkach może w krótkim czasie doprowadzić do poważnych powikłań.
W leczeniu malarii stosuje się leki przeciwalaryczne (tzw. leki przeciwpierwotniakowe), do których należą:
-
artemeter z lumefantryną,
-
atowakwon z proguanilem,
-
chlorochina (w rejonach, gdzie pasożyt nie jest na nią oporny),
-
doksycyklina (czasem jako uzupełnienie leczenia),
-
prymachina - stosowana w celu eliminacji postaci utajonych pasożyta w wątrobie.
Z kolei, aby zmniejszyć ryzyko zakażenia malarią, w przypadku podróży do rejonów endemicznych stosuje się tzw. profilaktykę antymalaryczną, czyli odpowiednio dobrane leki przeciwmalaryczne powinny być przyjmowane przed wyjazdem, w trakcie pobytu oraz po powrocie. Wybór leku zależy od regionu podróży, ryzyka oporności pasożytów i stanu zdrowia danej osoby, i zawsze zajmuje się nim lekarz medycyny podróży.
Leiszmanioza - rodzaje i objawy choroby
Leiszmanioza to choroba pasożytnicza wywoływana przez pierwotniaki z rodzaju Leishmania. Przenoszona jest przez ukąszenia muchówek z rodzaju Phlebotomus (w Europie, Afryce i Azji) lub Lutzomyia (w Ameryce Środkowej i Południowej). Występuje głównie w krajach tropikalnych i subtropikalnych, ale jej przypadki odnotowuje się także w regionach śródziemnomorskich.
W przebiegu leiszmaniozy, po dostaniu się do organizmu człowieka, pasożyty namnażają się w komórkach układu odpornościowego. W zależności od gatunku pasożyta oraz odporności osoby zakażonej, leiszmanioza może przybierać jedną z trzech postaci:
-
Skórna leiszmanioza (najczęstsza forma):
-
na skórze w miejscu ukąszenia pojawia się niewielki guzek, który z czasem przekształca się w owrzodzenie,
-
zmiany są zwykle bezbolesne, ale mogą goić się wiele miesięcy, pozostawiając blizny,
-
zmiany lokalizują się najczęściej na twarzy, kończynach lub tułowiu.
-
2. Śluzówkowo-skórna leiszmanioza:
-
rzadsza forma, w której pasożyty atakują błony śluzowe nosa, jamy ustnej i gardła,
-
może prowadzić do poważnych uszkodzeń tkanek i deformacji twarzy,
-
występuje głównie w Ameryce Południowej
-
Trzewna leiszmanioza (kala-azar):
-
najcięższa postać choroby, atakująca narządy wewnętrzne (wątrobę, śledzionę, szpik kostny),
-
główne objawy to: gorączka, znaczne osłabienie, utrata masy ciała, powiększenie wątroby i śledziony, niedokrwistość,
-
nieleczona leiszmanioza trzewna może prowadzić do śmierci.
Objawy leiszmaniozy mogą pojawić się od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy po kontakcie z zakażonym owadem. W razie podejrzenia leiszmaniozy, konieczna jest natychmiastowa konsultacja z lekarzem medycyny podróży.
Jak wygląda leczenie leiszmaniozy?
Leczenie leiszmaniozy zależy od postaci choroby, jej lokalizacji, ogólnego stanu pacjenta oraz rodzaju pasożyta. Terapia powinna być zawsze prowadzona pod nadzorem lekarza. W leczeniu leiszmaniozy stosuje się m.in.:
-
Leki przeciwpasożytnicze - np. stiboglukonian sodu (podawany domięśniowo lub doogniskowo),
-
Kremy z paromomycyną,
-
Terapię miejscową - krioterapię lub leczenie cieplne,
-
Amfoterycyną B (liposomalną) - lek podawany dożylnie, skuteczny w cięższych przypadkach,
-
Miltefozyną - doustny lek przeciwpierwotniakowy, dostępny w leczeniu niektórych form leiszmaniozy,
-
Liposomalną amfoterycynę B - preferowana ze względu na wysoką skuteczność i bezpieczeństwo
-
Miltefozynę lub antymonowe leki przeciwpierwotniakowe - w niektórych przypadkach najcięższego rodzaju leiszmaniozy.
Denga - objawy i przebieg choroby
Denga (gorączka denga, ang. dengue fever) to wirusowa choroba tropikalna przenoszona przez komary z rodzaju Aedes, szczególnie Aedes aegypti. Występuje głównie w Azji Południowo-Wschodniej, Ameryce Południowej i Środkowej oraz w Afryce i regionach Pacyfiku. Chorobę wywołuje jeden z czterech serotypów wirusa dengi (DENV-1 do DENV-4), co oznacza, że na dengę można zachorować więcej niż jeden raz.
Objawy dengi pojawiają się zwykle po 4-10 dniach od ukąszenia przez zainfekowanego komara i przypominają objawy grypy lub ciężkiej infekcji wirusowej. W typowym przebiegu choroba trwa 2-7 dni i może przybierać różne postacie kliniczne.
Najczęstsze objawy klasycznej dengi:
-
Nagła, wysoka gorączka - często powyżej 39-40°C,
-
Silne bóle głowy - szczególnie za gałkami ocznymi,
-
Bóle mięśni, stawów i kości - dlatego dengę nazywa się potocznie “gorączką łamiących kości”,
-
Nudności, wymioty, brak apetytu,
-
Wysypka - zwykle pojawia się po kilku dniach gorączki i może przypominać odrę lub pokrzywkę,
-
Uczucie silnego osłabienia - zawroty głowy, drażliwość.
W większości przypadków denga ma przebieg łagodny i ustępuje samoistnie. Jednak u części chorych, zwłaszcza po ponownym zakażeniu innym serotypem wirusa, może dojść do ciężkiej postaci choroby, tj. dengi krwotocznej lub zespołu wstrząsu dengowego (DSS). Są to stany zagrożenia życia, wymagające natychmiastowej hospitalizacji. Objawy alarmowe to m.in. silne bóle brzucha, uporczywe wymioty, krwawienia (np. z nosa, dziąseł, krwiomocz), trudności w oddychaniu i spadek ciśnienia krwi.
Jak wygląda leczenie dengi?
Denga to choroba wirusowa, dlatego nie istnieje leczenie przyczynowe (czyli eliminujące wirusa). Terapia ma charakter objawowy i wspomagający, a jej celem jest łagodzenie dolegliwości i zapobieganie powikłaniom, szczególnie odwodnieniu i wstrząsowi.
Podstawowe zasady leczenia dengi:
-
Nawadnianie organizmu - ze względu na gorączkę, wymioty i potliwość bardzo ważne jest uzupełnianie płynów. W łagodnych przypadkach wystarczą doustne płyny nawadniające; w cięższych konieczne może być dożylne nawodnienie,
-
Odpoczynek i regeneracja - osłabienie może utrzymywać się nawet po ustąpieniu gorączki, dlatego warto dać organizmowi czas na pełne dojście do siebie,
-
Leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe - najczęściej zalecany jest paracetamol. Nie należy stosować leków z grupy NLPZ (np. ibuprofenu, aspiryny), ponieważ mogą zwiększać ryzyko krwawień, szczególnie w przypadku ciężkich postaci dengi,
-
Obserwacja stanu zdrowia - w okresie spadku gorączki (około 3.-7. dnia choroby) może dojść do gwałtownego pogorszenia, m.in. wskutek rozwoju dengi krwotocznej. W tym czasie szczególnie ważna jest obserwacja objawów i w razie potrzeby udanie się do szpitala,
W przypadku podejrzenia ciężkiego przebiegu dengi (nasilone wymioty, bóle brzucha, senność, krwawienia, spadek ciśnienia) konieczna jest natychmiastowa hospitalizacja.
Co to jest dur brzuszny i jak się objawia?
Dur brzuszny (tyfus) to ostra bakteryjna choroba zakaźna wywoływana przez Salmonella enterica serotyp Typhi. Zakażenie szerzy się głównie drogą pokarmową poprzez spożycie skażonej wody lub żywności. Dur brzuszny występuje przede wszystkim w krajach o niskim standardzie sanitarnym, zwłaszcza w Azji Południowej, Afryce oraz Ameryce Środkowej.
Do zakażenia dochodzi najczęściej przez:
-
wypicie wody zanieczyszczonej kałem nosicieli lub chorych,
-
zjedzenie niemytych warzyw i owoców,
-
kontakt z osobą zakażoną lub bezobjawowym nosicielem.
Okres wylęgania się choroby trwa zwykle 6-14 dni. Początek jest stopniowy, a objawy nasilają się z dnia na dzień. Objawy duru brzusznego to m.in.:
-
Utrzymująca się, narastającą gorączkę - często sięgającą 39-40°C,
-
Ból głowy i ogólne osłabienie,
-
Brak apetytu, nudności, ból brzucha,
-
Zaparcia lub rzadziej biegunka,
-
Powiększenie wątroby i śledziony,
-
Różowa wysypka (tzw. różyczka durowa) - drobne, blade plamki, głównie na klatce piersiowej i brzuchu (pojawiają się u części chorych),
-
Suchy język z brunatnym nalotem i spowolnienie tętna w stosunku do wysokości gorączki (objaw względnej bradykardii).
Leczenie duru brzusznego
Leczenie duru brzusznego opiera się przede wszystkim na terapii antybiotykowej, która ma na celu zwalczenie bakterii Salmonella Typhi i zapobieżenie powikłaniom. Kluczowe znaczenie ma jak najwcześniejsze wdrożenie leczenia, ponieważ nieleczony dur brzuszny może prowadzić do groźnych powikłań, takich jak perforacja jelita, krwawienia, zapalenie wsierdzia czy stany septyczne.
Leczenie duru brzusznego obejmuje:
-
Stosowanie antybiotyków - najczęściej zalecane to ceftriakson (dożylnie), azitromycyna lub fluorochinolony (np. ciprofloksacyna). Wybór leku zależy od lokalnych wzorców oporności bakterii,
-
Nawadnianie organizmu - jest bardzo ważne szczególnie przy wysokiej gorączce, biegunkach lub braku apetytu,
-
Odpoczynek i obserwację objawów - pacjenci z nasilonymi objawami lub ryzykiem powikłań mogą wymagać hospitalizacji,
-
Stosowanie leków przeciwgorączkowych i diety lekkostrawnej - w celu poprawy komfortu pacjenta.
Warto pamiętać, że na dur brzuszny dostępna jest szczepionka profilaktyczna (doustna lub iniekcyjna), która, choć nie daje pełnej ochrony, to znacząco zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu. Profilaktyka duru brzusznego obejmuje również profilaktykę higieniczną, czyli picie wyłącznie wody butelkowanej lub przegotowanej,
unikanie surowych warzyw i owoców, których nie można obrać oraz dokładne mycie rąk.
