Dur brzuszny to poważna choroba zakaźna przewodu pokarmowego wywoływana przez bakterię Salmonella typhi. Choć w Polsce występuje sporadycznie, stanowi istotne zagrożenie dla podróżnych udających się do regionów endemicznych. Jak rozpoznać objawy duru brzusznego i jak skutecznie się przed nim chronić?
Dur brzuszny - co to jest?
Dur brzuszny, nazywany również tyfusem brzusznym lub gorączką jelitową, to bakteryjna infekcja przewodu pokarmowego, która może rozprzestrzeniać się po całym organizmie. Światowa Organizacja zdrowia podaje, że w 2019 roku na dur brzuszny odnotowano aż 9 milionów przypadków duru brzusznego, w tym aż 110 000 zgonów. Na dur brzuszny najbardziej narażone są dzieci oraz młodzież, choć w rzeczywistości choroba ta może dotknąć każdego.
Dur brzuszny wywołuje bakteria o nazwie Salmonella typhi, która należy do tego samego rodzaju co bakterie wywołujące zatrucia pokarmowe. W odróżnieniu od niej jest jednak znacznie poważniejsza. Do zakażenia durem brzusznym dochodzi najczęściej drogą pokarmową, poprzez spożycie skażonej wody lub żywności.
Bakterie Salmonella typhi przedostają się do jelita cienkiego, a następnie przenikają do krwiobiegu i mogą rozprzestrzeniać się po całym organizmie. W wyniku tego dochodzi do uogólnionej infekcji, która obejmuje nie tylko przewód pokarmowy, ale również śledzionę, wątrobę czy szpik kostny.
Dur brzuszny - objawy
Okres wylęgania duru brzusznego zazwyczaj wynosi od 1 do 3 tygodni od momentu zakażenia. W pierwszym tygodniu można zaobserwować powolny wzrost temperatury ciała oraz ogólne pogorszenia samopoczucia, takie jak przy przeziębieniu. Do dalszych objawów duru brzusznego zalicza się:
- wysoka gorączka (39-40°C),
- dreszcze,
- ból głowy,
- ból brzucha,
- zaparcia, biegunka,
- splątanie, rozdrażnienie,
- ogólne osłabienie, apatia,
- różowa wysypka, najczęściej na klatce piersiowej i brzuchu,
- powiększenie wątroby i śledziony.
W drugim tygodniu objawy znacznie się nasilają; charakterystyczny jest suchy język pokryty grubym, najpierw białym, a później brunatnym nalotem. Może również wystąpić tzw. delirium, w którego przebiegu przeplatają się okresy wyciszenia pacjenta i gwałtownego pobudzenia.
W ciężkich przypadkach duru może natomiast dojść do jeszcze groźniejszych powikłań, takich jak krwotoki z przewodu pokarmowego (objawiające się krwawymi wymiotami lub czarnym stolcem), perforacja jelita, śpiączka, a nawet śmierć.
Jakie są przyczyny duru brzusznego? Rozpowszechnienie
Dur brzuszny jest najbardziej rozpowszechniony w regionach, w których dostęp do bezpiecznej wody i odpowiednich warunkach sanitarnych jest ograniczony. Do regionów o największym ryzyku zakażenia durem brzusznym należą: Azja Południowa i Południowo-Wschodnia, Ameryka Południowa, Afryka Północna i Zachodnia.
Bakterie duru brzusznego mogą przedostać się do organizmu na trzy sposoby:
- Przez drogę pokarmową - najczęstszy sposób zakażenia durem występuje poprzez spożycie żywności, napojów i wody zanieczyszczonej wydalinami zakażonych osób. Szczególnie ryzykowne jest więc spożycie (w krajach, gdzie występuje dur) warzyw i owoców wypłukanych w skażonej wodzie oraz spożycie ich bez dodatkowej obróbki termicznej,
- Przez kontakt z zakażonymi osobami - głównie poprzez spożycie jedzenia, którego dotknęła zakażona osoba,
- Przez zanieczyszczone środowisko - poprzez kontakt z fekaliami zakażonych osób, brudne powierzchnie.
Uważa się, że na zakażenie durem brzusznym najbardziej narażone są dzieci. Paradoksalnie jednak, objawy choroby u dzieci są z reguły łagodniejsze niż u osób dorosłych. Do innych grup ryzyka pozostają również osoby udające się do krajów endemicznych.
Jak leczyć dur brzuszny?
Leczenie duru brzusznego opiera się na stosowaniu antybiotyków, głównie ceftriaksonu, cyprofloksacyny oraz azytromycyny, które mają na celu zwalczenie infekcji bakteryjnej. Wówczas bardzo ważne jest wykonanie antybiogramu, który pozwala określić wrażliwość bakterii duru brzusznego na różne antybiotyki.
Dur brzuszny powoduje również wysoką gorączkę, która może prowadzić do odwodnienia organizmu. Bardzo istotne jest więc zadbanie o odpowiednie - w lżejszych przypadkach wystarczy picie dużej ilości płynów z elektrolitami, natomiast w cięższych stanach konieczne jest podawanie płynów dożylnie.
W celu obniżenia temperatury ciała zaleca się z kolei stosowanie leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowe, takich jak ibuprofen lub paracetamol. W przypadku wystąpienia powikłań lub ciężkiego przebiegu duru brzusznego leczenie musi odbywać się w warunkach szpitalnych.
Jak się ochronić przed durem brzusznym? Szczepienie i profilaktyka
Najskuteczniejszą metodą ochrony przed durem brzusznym jest szczepienie profilaktyczne połączone z przestrzeganiem podstawowych zasad higieny. Osoby, które planują podróż do krajów endemicznych, gdzie ryzyko zakażenia jest wysokie, powinny na co najmniej 10 dni przed planowanym wyjazdem, wykonać szczepienie przeciwko durowi brzusznemu.
W Polsce dostępne są dwa rodzaje szczepionek:
- Szczepionka inaktywowana - najczęściej stosowana. Zawiera oczyszczony polisacharyd otoczkowy bakterii Salmonella typhi. Podawana jest w formie jednorazowego zastrzyku domięśniowego lub podskórnego. Ochronę przed chorobą zapewnia już po 1-3 tygodniach od podania na okres około 3 lat,
- Szczepionka żywa osłabiona - zawiera osłabione bakterie Salmonella typhi, które nie są w stanie wywołać choroby, ale jednocześnie skutecznie pobudzają układ odpornościowy do walki z durem brzusznym. Szczepionka ta podawana jest doustnie w postaci kapsułek przyjmowanych co drugi dzień. Zapewnia ochronę przez około 5 lat, ale w porównaniu do szczepionki inaktywowanej, zawiera więcej przeciwwskazań.
Warto pamiętać, że ani przechorowanie duru brzusznego, ani szczepienie nie dają odporności na całe życie. Aby mieć ciągłą ochronę, trzeba wykonywać szczepienia przypominającego po 3 latach w przypadku szczepionki inaktywowanej lub po 5 latach dla szczepionki doustnej. Osoby często podróżujące do krajów endemicznych powinny więc regularnie konsultować się z lekarzem w sprawie aktualności swoich szczepień.
Oprócz szczepienia kluczowe znaczenie ma przestrzeganie podstawowych zasad higieny, szczególnie w krajach o niskich standardach sanitarnych:
- pij wyłącznie wodę butelkowaną,
- unikaj lodu,
- jedz w sprawdzonych miejscach, unikaj ulicznych straganów,
- unikaj surowych warzyw i owoców
- regularnie myj ręce wodą z mydłem, szczególnie przed jedzeniem.
