Nie każdy zdaje sobie sprawę z tego, że zawał nie zawsze daje charakterystyczne i silne objawy. W niektórych przypadkach niedokrwienie serca może bowiem przebiegać niemal bezobjawowo. Wtedy mówi o tzw. cichym zawale. Co to jest cichy zawał i jak go rozpoznać?
Jakie są objawy cichego zawału serca?
Cichy zawał serca nazywany również utajonym lub bezbolesnym zawałem to forma zawału, która jak sama nazwa wskazuje, nie daje typowych objawów charakterystycznych dla “klasycznego” ataku serca. Z tego powodu jest on trudny do rozpoznania, zarówno przez pacjenta, jak i lekarza. Szacuje się, że cichy zawał serca może odpowiadać nawet za 45 proc. wszystkich zawałów, a jego rozpoznanie często następuje dopiero po czasie, np. podczas kontrolnego EKG czy echokardiografii.
W przebiegu cichego zawału serca podobnie jak w przypadku “klasycznego” dochodzi do niedokrwienia i martwicy fragmentu mięśnia sercowego. Objawy cichego zawału są mniej charakterystyczne i często przypominają inne dolegliwości, np. niestrawność, infekcję wirusową lub silny stres.
Objawy cichego zawału serca to m.in.:
- Nagłe uczucie osłabienia - może wystąpić bez wyraźnego powodu, nawet w spoczynku,
- Zawroty głowy, omdlenia - związane z chwilowym niedotlenieniem mózgu,
- Uczucie duszności - trudności w oddychaniu, szczególnie podczas wysiłku lub w pozycji leżącej,
- Zimne poty,
- Niepokój, lęk - trudne do wytłumaczenia napięcie psychiczne,
- Kołatanie serca lub uczucie nierównego bicia serca,
- Ból brzucha, zgaga, nudności,
- Bladość skóry - szczególnie w obrębie twarzy,
- Obniżenie ciśnienia tętniczego,
- Zaburzenia równowagi.
Jakie są przyczyny cichego zawału serca?
Cichy zawał serca, podobnie jak klasyczny zawał, jest efektem niedokrwienia mięśnia sercowego, czyli ograniczonego dopływu tlenu do komórek serca. Bezpośrednią przyczyną tego stanu jest zwykle częściowe lub całkowite zablokowanie przepływu krwi w jednej z tętnic wieńcowych, które zaopatrują serce w tlen i składniki odżywcze. Do zablokowania dochodzi najczęściej w wyniku miażdżycy, czyli odkładania się blaszki miażdżycowej na ścianach naczyń krwionośnych.
W przypadku cichego zawału uszkodzenie serca przebiega bez silnego bólu w klatce piersiowej, dlatego pacjent może nie zauważyć momentu jego wystąpienia. W praktyce klinicznej zaobserwowano, że ten typ zawału częściej występuje u osób, które z różnych powodów mają obniżoną wrażliwość na ból, np. z powodu cukrzycy lub przewlekłych chorób neurologicznych.
Do czynników, które zwiększają ryzyko wystąpienia cichego zawału serca, zalicza się m.in.:
- Podwyższony poziom cholesterolu LDL - nadmiar tzw. “złego” cholesterolu sprzyja tworzeniu blaszek miażdżycowych, które mogą prowadzić do zwężenia lub zamknięcia światła tętnicy,
- Miażdżyca - przewlekły proces zapalny naczyń krwionośnych prowadzi do ich usztywnienia i zwężenia, co utrudnia przepływ krwi do mięśnia sercowego,
- Nadciśnienie tętnicze - stale podwyższone ciśnienie krwi zwiększa obciążenie serca i przyspiesza rozwój zmian miażdżycowych,
- Otyłość - zwiększa ryzyko nadciśnienia, insulinooporności i zaburzeń lipidowych,
- Cukrzycę typu 2,
- Palenie tytoniu - nikotyna przyczynia się do skurczu naczyń krwionośnych, uszkodzeń śródbłonka i nasilenia procesów miażdżycowych,
- Przewlekły stres - może powodować wzrost ciśnienia tętniczego, przyspieszoną akcję serca oraz nasilenie reakcji zapalnych w organizmie,
- Siedzący tryb życia - brak regularnej aktywności fizycznej negatywnie wpływa na funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego oraz sprzyja gromadzeniu się tkanki tłuszczowej.
Skutki cichego zawału serca
Cichy zawał serca, mimo braku wyraźnych objawów, może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych. Największym zagrożeniem jest fakt, że wiele osób nie jest świadomych, że przebyło zawał, co opóźnia wdrożenie odpowiedniego leczenia i zwiększa ryzyko kolejnych zawałów lub innych zaburzeń sercowo-naczyniowych.
U części osób po zawale serca może rozwinąć się niewydolność serca. Oznacza to, że uszkodzony fragment mięśnia nie pracuje prawidłowo i serce nie pompuje już krwi tak skutecznie jak wcześniej. W efekcie pojawiają się objawy takie jak duszność, szybkie męczenie się, obrzęki nóg oraz trudność z wykonywaniem codziennych aktywności, np. wejściem po schodach czy dłuższym spacerem.
Do często obserwowanych powikłań należą również zaburzenia rytmu serca, szczególnie arytmie komorowe, które mogą być niebezpieczne dla życia. U części pacjentów rozwija się także dusznica bolesna, czyli przewlekłe niedokrwienie serca objawiające się bólem w klatce piersiowej podczas wysiłku.
W niektórych przypadkach po cichym zawale serca może wystąpić zapalenie osierdzia, czyli stanu zapalnego błony otaczającej serce, objawiającego się bólem nasilającym się przy oddychaniu. Zmiany pozawałowe mogą również prowadzić do zaburzeń przewodzenia impulsów elektrycznych w sercu lub w skrajnych przypadkach do nagłego zatrzymania krążenia
Jak rozpoznać cichy zawał serca? Diagnostyka
Cichy zawał serca, ze względu na nietypowy przebieg, często pozostaje niezauważony przez pacjenta. Nie występuje wówczas charakterystyczny, silny ból w klatce piersiowej, dlatego wiele osób nie zgłasza się do lekarza, sądząc, że doświadczane objawy wynikają np. z przemęczenia, stresu lub problemów żołądkowych. Z tego powodu diagnoza najczęściej stawiana jest dopiero po czasie, zwykle przypadkowo, podczas badań np.:
- badania EKG (elektrokardiogramu),
- badania echokardiograficznego (USG serca),
- testów laboratoryjnych (oznaczenia troponin sercowych),
- badania wysiłkowego lub scyntygrafii mięśnia sercowego.
Jeśli w EKG lub echokardiografii widoczne są zmiany mogące świadczyć o zawale, lekarz może zlecić dalsze badania, aby potwierdzić diagnozę i określić zakres uszkodzeń. Na tej podstawie podejmowana jest decyzja o leczeniu farmakologicznym i zmianie stylu życia, nawet jeśli zawał miał miejsce wcześniej i przebiegał niemal bezobjawowo.
Sprawdź również badania kardiologiczne, które są ważnym elementem profilaktyki chorób serca
