Bruksizm to nawykowe zgrzytanie zębami, które najczęściej występuje podczas snu. Może ono prowadzić nie tylko do dyskomfortu, ale i wielu negatywnych konsekwencji dla zdrowia jamy ustnej. Co to jest bruksizm? Jakie są przyczyny zaciskania szczęki i zgrzytania zębami i jak to leczyć?
Bruksizm - co to jest?
Bruksizm to nawykowe i niekontrolowane zaciskanie zębów lub zgrzytanie zębami, które może występować zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy. Zazwyczaj bywa on zaliczany do zaburzeń związanych ze snem, ponieważ jego objawy najczęściej występują w nocy. Bruksizm bywa również klasyfikowany jako choroba psychosomatyczna, której podłożem są trudności natury psychicznej.
Zgodnie z definicją Międzynarodowej Klasyfikacji Zaburzeń Snu bruksizm to “aktywność mięśniowa charakteryzująca się zaciskaniem lub zgrzytaniem zębami i/lub usztywnieniem czy wysuwaniem żuchwy, zarówno podświadomym, jak i świadomym.”
Bruksizm możemy podzielić na dwie główne kategorie:
- Bruksizm nocny - występuje podczas snu i może być związany z zaburzeniami snu takimi jak np. bezdech senny. Przejawia się zgrzytaniem lub zaciskaniem zębów, jest nieświadomy.
- Bruksizm dzienny - objawia się zaciskaniem zębów w ciągu dnia, najczęściej w sytuacjach stresowych.
Zgodnie ze statystykami bruksizm dotyka około 8-10 proc. całej populacji. Najczęściej diagnozowany jest u osób w wieku od 25. do 45. roku życia. Ponadto bruksizm występuje częściej u dzieci aniżeli u osób dorosłych.
Bruksizm - objawy
Bruksizm może być trudny do zauważenia, szczególnie na początku i gdy występuje głównie w nocy. Często osoby cierpiące na bruksizm nie zdają sobie sprawy z problemu, dopóki bliskie im osoby nie zwrócą uwagi na odgłosy zgrzytania zębami podczas snu.
Objawy typowe dla bruksizmu to:
- zgrzytanie zębami w nocy,
- szumy uszne,
- napięciowe bóle głowy,
- dyskomfort lub ból w okolicach stawu skroniowo-żuchwowego,
- bóle szczęki,
- bóle karku, pleców,
- bóle twarzy, głównie w okolicach żuchwy,
- problemy ze snem, niewyspanie.
Bruksizm będzie również objawiał się widocznymi zmianami w jamie ustnej, takimi jak:
- nadmierne ścieranie zębów,
- nierówności na powierzchni zębów,
- nadwrażliwość zębów, np. na zmiany temperatury, słodycze,
- uszkodzenia szkliwa,
- stany zapalne w jamie ustnej,
- pęknięcia, złamania zębów,
- uszkodzenia wypełnień i uzupełnień protetycznych.
W wyniku bruksizmu może dojść nie tylko do poważnych uszkodzeń w obrębie zębów i jamy ustnej, ale i nieleczony bruksizm może prowadzić do przewlekłych dolegliwości bólowych.
Bruksizm - przyczyny
Przyczyny bruksizmu do tej pory nie są do końca poznane. Mimo licznych badań naukowych nie udało się wskazać jednej, konkretnej przyczyny, która odpowiadałaby za to zaburzenie. Eksperci są jednak zgodni co do tego, że bruksizm może mieć podłoże wieloczynnikowe.
Za rozwój bruksizmu mogą odpowiadać:
- przewlekły stres - uważany jest za jeden z głównych powodów bruksizmu,
- napięcie emocjonalne,
- zaburzenia nastroju, lęki,
- nadwrażliwość emocjonalna,
- agorafobia,
- czynniki genetyczne - osoby, w których rodzinach występował bruksizm, są bardziej narażone na jego rozwój,
- zaburzenia snu,
- stosowanie niektórych leków,
- zaburzenia hormonalne, które mogą zwiększać napięcie mięśniowe,
- intensywny wysiłek fizyczny, który zwiększa napięcie.
Natomiast wśród czynników ryzyka bruksizmu wymienia się:
- styl życia - palenie papierosów, nadmierne spożywanie alkoholu lub narkotyków, częste żucie gumy,
- stresujące wydarzenia życiowe,
- wady zgryzu i choroby jamy ustnej,
- zwyrodnienia stawów skroniowo-żuchwowych,
- bezdech senny,
- choroby pasożytnicze,
- niedobory magnezu.
Jak leczyć bruksizm?
Nieleczony bruksizm może prowadzi do poważnych problemów zdrowotnych, które znacząco obniżają komfort życia. Skutki nieleczonego bruksizmu mogą obejmować częściową lub całkowitą utratę zębów, chroniczne bóle głowy, nadwrażliwość zębów, uszkodzenia szkliwa, zaburzenia snu oraz bóle mięśni twarzy. Z tego powodu ważne jest, aby po zauważaniu objawów udać się do lekarza, który pomoże w znalezieniu przyczyny zaburzenia i dobierze odpowiednią ścieżkę leczenia.
Leczenie bruksizmu wymaga natomiast wielotorowego podejścia, dopasowanego do jego przyczyn i stopnia zaawansowania.
Bruksizm a psychoterapia
Jeżeli bruksizm jest spowodowany czynnikami psychologicznymi, takimi jak przewlekły stres, napięcie emocjonalne, objawy depresyjne czy lękowe, to wówczas podstawą leczenia będzie psychoterapia oraz nauka technik relaksacyjnych, które pomogą zmniejszyć napięcie mięśniowe w ciele.
Szyna relaksacyjna na bruksizm
Jednym z często stosowanych rozwiązań w przypadku bruksizmu jest zastosowanie szyny relaksacyjnej, czyli specjalnej nakładki na zęby zakładanej na noc. Nakładka ta ma zapobiec zgrzytaniu zębami i tym samym, ochronić je przed uszkodzeniami. Szyna relaksacyjna nie jest jednak metodą leczenia, która wyeliminuje bruksizm. Jest ona jedynie metodą doraźną, która może zminimalizować skutki bruksizmu.
Bruksizm a fizjoterapia
W przypadku bruksizmu często zaleca się również fizjoterapię stomatologiczną, polegającą na terapii manualnej w obrębie stawu skroniowo-żuchwowego, której celem jest zmniejszenie napięcia mięśniowego. Fizjoterapeuta dodatkowo proponuje pacjentom ćwiczenia domowe, które pomagają samodzielnie rozluźnić mięśnie szczęki i żuchwy.
Toksyna botulinowa na bruksizm
W ciężkich przypadkach, gdy bruksizm powoduje znaczny dyskomfort, wykonuje się również zabieg z użyciem toksyny botulinowej. Botoks działa poprzez blokowanie przekaźnictwa nerwowo-mięśniowego, przez co zmniejsza napięcie mięśni i ogranicza zaciskanie oraz zgrzytanie zębami. Efekty zastosowania botoksu w leczeniu bruksizmu utrzymują się zazwyczaj przez 3-6 miesięcy.
Leki na bruksizm
Niekiedy przy bruksizmie lekarz może zalecić farmakoterapię, zwłaszcza wtedy, gdy inne metody nie przynoszą oczekiwanych rezultatów. Celem leczenia farmakologicznego będzie natomiast zmniejszenie napięcia mięśniowego, redukcja stresu oraz poprawa jakości snu.
W leczeniu bruksizmu najczęściej wykorzystuje się leki przeciwlękowe (benzodiazepiny), leki zwiotczające mięśnie, leki przeciwdrgawkowe, niektóre leki przeciwdepresyjne oraz leki nasenne.
Zobacz również, dlaczego dziąsła krwawią i jak sobie z tym radzić. Więcej na ten temat znajdziesz na naszym blogu!
