Zespół złego wchłaniania, jak sama nazwa wskazuje, charakteryzuje się nieprawidłowym wchłanianiem substancji odżywczych. Nieleczony, prowadzi do niedoborów składników odżywczych w organizmie, które mogą skutkować poważnymi konsekwencjami dla zdrowia. Jak objawia się zespół złego wchłaniania i jak go leczyć?
Na czym polega zespół złego wchłaniania?
Zespół złego wchłaniania to grupa objawów ze strony układu pokarmowego, wynikających z zaburzeń w przyswajaniu składników odżywczych z pożywienia. Dla lepszego zrozumienia tego zespołu warto omówić, jak wygląda prawidłowe wchłanianie substancji odżywczych.
Mianowicie w zdrowym organizmie pokarm rozkładany jest przez enzymy trawienne w różnych odcinkach przewodu pokarmowego na mniejsze cząsteczki. Następnie za pomocą tzw. kosmków jelitowych, w jelicie cienkim dochodzi do wchłaniania składników odżywczych. W przypadku zespół złego wchłaniania natomiast w jelicie cienkim nie dochodzi do wchłaniania substancji odżywczych, co prowadzi nie tylko do licznych objawów ze strony układu pokarmowego, ale i do poważnych konsekwencji zdrowotnych.
Zaburzenia wchłaniania dzieli się na dwa rodzaje:
-
Zaburzenia wchłaniania selektywne - dotyczą problemów z przyswajaniem wyłącznie jednego składnika odżywczego, np. laktozy,
-
Zaburzenia wchłaniania całościowe - dotyczą problemów z przyswajaniem wielu składników odżywczych. Częściej występują w przebiegu chorób.
Zespół złego wchłaniania - objawy
Objawy zespołu złego wchłaniania mogą być różnorodne i zależeć będą od nasilenia zaburzenia. Wśród objawów wymienia się m.in.:
-
przewlekłe biegunki,
-
bóle brzucha,
-
wzdęcia,
-
wymioty,
-
stolce tłuszczowe,
-
utrata masy ciała.
W przebiegu zespołu złego wchłaniania obserwuje się również objawy spowodowane niedoborami składników odżywczych, takie jak:
-
Osłabienie i chroniczne zmęczenie - wynikające z niedoboru energii, żelaza i witamin z grupy B,
-
Niedokrwistość (anemia) - z powodu niedoborów żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego,
-
Nadmiernie wypadanie włosów,
-
Problemy skórne - sucha skóra, wypryski, rumień, wysypki,
-
Osteoporoza - z powodu niedoborów wapnia i witaminy D,
-
Zwiększona podatność na infekcje - spowodowana osłabieniem układu odpornościowego.
U dzieci zespół złego wchłaniania może z kolei objawiać się opóźnieniem wzrostu oraz rozwoju, niedożywieniem i problemami z koncentracją.
Zespół złego wchłaniania - przyczny
Zespół złego wchłaniania może wynikać z wielu problemów mających wpływ na trawienie i wchłanianie składników odżywczych. Wśród przyczyn zaburzeń wchłaniania wymienia się:
-
Niedobór lub brak enzymów trawiennych - np. genetyczna fenyloketonuria,
-
Nieprawidłową budowę jelit i ich struktury,
-
Resekcję części układu pokarmowego - np. usunięcie fragmentu jelita cienkiego lub żołądka,
-
Choroby tarczycy - niedoczynność, nadczynność tarczycy,
-
Dysfunkcje błony śluzowej jelita - np. celiakia, która prowadzi do uszkodzenia kosmków jelitowych,
-
Stosowanie niektórych leków zaburzających proces wchłaniania w jelicie,
-
Choroby jelit - np. choroba Leśniowskiego-Crohna,
-
Choroby infekcyjne, wirusowe lub pasożytnicze jelit,
-
Przerost bakteryjny w jelicie cienkim (SIBO),
-
Choroby genetyczne - np. mukowiscydoza.
Zespół złego wchłaniania - jakie badania warto wykonać?
W przypadku zauważenia jakichkolwiek objawów, które mogą wskazywać na zaburzenia wchłaniania, warto jak najszybciej zgłosić się do lekarza, który przeprowadzi diagnozę i zaproponuje indywidualną ścieżkę leczenia.
Diagnoza zespołu złego wchłaniania przede wszystkim opiera się na wywiadzie lekarskim oraz badaniach diagnostycznych, takich jak:
-
Morfologia krwi - w tym także oznaczenie poziomu witamin i minerałów,
-
Badanie kału - analiza w kierunku obecności stolców tłuszczowych, w kierunku pasożytów itd.,
-
Testy oddechowe - np. test wodorowy, który ocenia tolerancję na laktozę,
-
Badania obrazowe - USG jamy ustnej, RTG,
-
Endoskopia - w celu oceny kosmków jelitowych,
-
Testy alergiczne,
-
Badania genetyczne - w przypadku podejrzenia chorób genetycznych.
W przypadku zespołu wchłaniania zaleca się również regularne wykonywanie badań krwi w celu monitorowania ewentualnych niedoborów witamin i minerałów.
Zespół złego wchłaniania - leczenie
Leczenie zespołu złego wchłaniania polega na leczeniu choroby podstawowej, która doprowadziła do zaburzeń wchłaniania. W zależności od przyczyny lekarz może zalecić stosowanie:
-
Leków przeciwzapalnych - w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna,
-
Antybiotyków - np. w leczeniu SIBO,
-
Leków immunosupresyjnych - np. w leczeniu celiakii,
-
Leków zobojętniających kwas solny - w przypadku chorób żołądka,
W leczeniu zespołu złego wchłaniania bardzo ważne jest jednoczesne minimalizowanie skutków wynikających z niedoborów składników odżywczych. Lekarz może zalecić suplementację witamin A, D, E, K, witamin z grupy B, żelaza, witaminy D, wapnia, cynku i magnezu.
W przypadku odwodnienia i nasilonej utraty elektrolitów ważne jest również stosowanie doustnych roztworów nawadniających z elektrolitami.
Zespół złego wchłaniania - co jeść, a czego unikać?
Leczenie zespołu złego wchłaniania opiera się także na stosowaniu diety eliminacyjnej, która ma za zadanie zmniejszyć nieprzyjemne objawy. Odpowiedni dobór diety zależny jest natomiast od pierwotnej choroby i tego, jakie składniki są nieprawidłowo wchłanianie w organizmie.
Jeżeli zaburzenia wchłaniania wynikają z celiakii, to wówczas z diety należy wyeliminować gluten i zastąpić go naturalnymi bezglutenowymi produktami, jak np. ryż, kasza jaglana czy komosa ryżowa. W przypadku celiakii lekarz często zaleca także suplementację żelaza i witamin z grupy B.
Przy nietolerancji laktozy natomiast z diety powinniśmy wyeliminować produkty mleczne zawierające laktozę, które można zastąpić produktami roślinnymi lub produktami bez laktozy. W przypadku niedoborów wapnia i witaminy D również zaleca się wprowadzić suplementację.
Z kolei w przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna dieta powinna być lekkostrawna. Zaleca się spożywanie posiłków o małej objętości, ale bogatych w składniki odżywcze. Z codziennego jadłospisu należy dodatkowo wyeliminować produkty, które mogą nasilać objawy, np. produkty pełnoziarniste, alkohol lub ostre przyprawy.
