Zespół jelita drażliwego to jedno z najczęściej diagnozowanych zaburzeń przewodu pokarmowego. Objawia się przewlekłymi dolegliwościami, które, choć nie zagrażają życia, mogą w znacznym stopniu utrudniać codzienne funkcjonowanie i obniżać komfort życia. Jak objawia się zespół jelita drażliwego (IBS) i jak go leczyć?
Co to jest zespół jelita drażliwego?
Zespół jelita drażliwego (ang. irritable bowel syndrome, IBS) to przewlekłe, czynnościowe zaburzenie pracy przewodu pokarmowego, które charakteryzuje się występowaniem nawracających dolegliwości ze strony jelit bez obecności zmian organicznych czy biochemicznych. Oznacza to, że w badaniach diagnostycznych, mimo doświadczanych objawów, nie stwierdza się uszkodzeń jelit ani chorób zapalnych.
IBS należy do najczęściej rozpoznawanych schorzeń przewodu pokarmowego i może dotyczyć zarówno kobiet, jak i mężczyzn, choć częściej występuje u kobiet. Zespół jelita drażliwego ma charakter zaburzenia czynnościowego, a jego przyczyny nie są do końca poznane. W badaniach wskazuje się jednak na istotną rolę czynników psychologicznych (stres, napięcie emocjonalne), zaburzeń motoryki jelit, nadwrażliwości trzewnej, a także zmian w składzie mikroflory jelitowej.
Warto podkreślić, że IBS nie jest chorobą groźną dla życia i nie prowadzi do poważnych powikłań, niemniej jednak przewlekłe objawy choroby mogą znacząco obniżać jakość życia, wpływać na samopoczucie psychiczne oraz codzienne funkcjonowanie.
Jakie są objawy zespołu jelita drażliwego?
Zespół jelita drażliwego charakteryzuje się przewlekłymi, nawracającymi dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego, które mogą utrzymywać się przez wiele miesięcy lub lat. Objawy mają zróżnicowane nasilenie i mogą zmieniać się w czasie; często nasilają się pod wpływem stresu, zmian w diecie lub innych czynników emocjonalnych.
Do objawów zespołu jelita drażliwego zalicza się:
-
Bóle lub dyskomfort w jamie brzusznej - najczęściej o charakterze skurczowym, zwykle ustępujące po wypróżnieniu,
-
Wzdęcia i uczucie nadmiernego gromadzenia gazów,
-
Zaburzenia rytmu wypróżnień - czyli naprzemienne występowanie biegunek i zaparć albo dominacja jednej z tych postaci,
-
Nagła potrzeba wypróżnienia - czasem pojawiająca się tuż po posiłku lub w sytuacjach stresowych,
-
Uczucie niepełnego wypróżnienia - nawet po oddaniu stolca,
-
Obecność śluzu w stolcu - bez domieszki krwi.
U części pacjentów objawom jelitowym mogą towarzyszyć również inne dolegliwości, takie jak: przewlekłe zmęczenie, bóle głowy, zaburzenia snu, obniżony nastrój czy zwiększona drażliwość.
Jak zdiagnozować zespół jelita drażliwego?
Rozpoznanie zespołu jelita drażliwego opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie lekarskim oraz ocenie objawów. Podczas diagnozy wykorzystuje się określone kryteria diagnostyczne, które pozwalają odróżnić IBS od innych schorzeń przewodu pokarmowego.
Lekarz w pierwszej kolejności przeprowadza szczegółowy wywiad, pytając o charakter, czas trwania i częstotliwość objawów, ich związek z posiłkami, stresem oraz rytmem wypróżnień. Następnie stosuje się tzw. kryteria rzymskie IV, które określają, że do rozpoznania IBS konieczne jest występowanie nawracającego bólu brzucha przez minimum 1 dzień w tygodniu w ciągu ostatnich 3 miesięcy, połączonego z co najmniej dwoma z poniższych objawów:
-
ból jest związany z wypróżnieniem,
-
zmiana częstości wypróżnień,
-
zmiana konsystencji stolca.
Ze względu na to, że objawy IBS mogą przypominać inne schorzenia (np. celiakię, nieswoiste choroby zapalne jelit, infekcje czy nowotwory), lekarz zazwyczaj dodatkowo zaleca inne badania w celu wykluczenia innych przyczyn dolegliwości. Najczęściej wykonywane badania obejmują morfologię krwi, OB lub CRP, badania biochemiczne, badanie ogólne kału, testy na krew utajoną oraz, w razie potrzeby USG jamy brzusznej lub kolonoskopię.
Co na zespół jelita drażliwego? Leczenie IBS
Leczenie zespołu jelita drażliwego opiera się przede wszystkim na łagodzeniu objawów oraz poprawie komfortu życia pacjenta. Terapia jest zawsze indywidualnie dostosowywana do typu i nasilenia dolegliwości oraz współistniejących czynników.
Zespół jelita drażliwego a dieta
Badania pokazują, że niektóre produkty spożywcze mogą nasilać dolegliwości występujące w przebiegu IBS, dlatego zaleca się ich ograniczenie lub eliminację. Mowa o m.in. produktach wysoko fermentujących, takich jak cebula, czosnek, rośliny strączkowe, niektóre owoce (np. jabłka, gruszki), słodycze, napoje gazowane i sztuczne słodziki.
W diecie na IBS coraz częściej stosuje się także tzw. dietę low FODMAP. Polega ona na ograniczeniu produktów bogatych w łatwo fermentujące węglowodany, które mogą powodować wzdęcia, bóle brzucha i zaburzenia wypróżniania. Trzeba jednak pamiętać, że wprowadzenie tego typu diety powinno zawsze odbywać się pod opieką dietetyka lub lekarza.
Warto również dbać o regularność posiłków, unikać dużych objętościowo dań, jeść powoli i w spokojnej atmosferze. U niektórych osób pomocne okazuje się prowadzenie dziennika żywieniowego i obserwacja, które produkty nasilają objawy.
W leczeniu IBS korzystne może być także wzbogacenie diety w błonnik rozpuszczalny (np. z owsa, siemienia lnianego, babki płesznik), który reguluje pracę jelit i łagodzi zarówno zaparcia, jak i biegunki. Zaleca się również odpowiednie nawodnienie oraz ograniczenie spożycia kawy i alkoholu.
Suplementacja w zespole jelita drażliwego
Najczęściej stosowaną grupą suplementów diety w IBS są probiotyki. Badania pokazują, że regularne stosowanie preparatów zawierających wybrane szczepy bakterii (np. Lactobacillus, Bifidobacterium) może poprawiać równowagę mikroflory jelitowej, zmniejszać wzdęcia, łagodzić bóle brzucha oraz normalizować rytm wypróżnień.
Niektóre osoby z IBS mogą także odnieść korzyść z suplementacji witamin z grupy B oraz witaminy D i magnezu. Wybór suplementów diety w leczeniu IBS zawsze powinien być jednak dostosowany po konsultacji z lekarzem.
Leczenie farmakologiczne zespołu jelita drażliwego
Leczenie farmakologiczne IBS stosuje się przede wszystkim u osób z nasilonymi objawami, które nie ustępują mimo zmian w diecie i stylu życia. W zależności od dominujących dolegliwości lekarz może zalecić leki rozkurczowe łagodzące bóle brzucha, środki przeciwbiegunkowe lub przeczyszczające.
