Profilaktyka raka piersi opiera się na regularnych badaniach obrazowych, które pozwalają wykryć zmiany na bardzo wczesnym etapie. Najczęściej stosowane metody to USG piersi i mammografia. Czym jest USG piersi a jak przebiega mammografia?
Na czym polega USG piersi, a czym jest mammografia?
USG piersi i mammografia to dwa podstawowe badania obrazowe wykorzystywane w profilaktyce oraz diagnostyce chorób piersi, zwłaszcza nowotwory piersi. Choć oba badania służą ocenie stanu gruczołu piersiowego, różnią się techniką wykonania, zakresem widocznych zmian i wskazaniami do zastosowania.
USG piersi wykorzystuje fale ultradźwiękowe do zobrazowania tkanek. Pozwala wykrywać zmiany takie jak torbiele, łagodne guzki, stany zapalne czy niektóre nowotwory. Jest badaniem nieinwazyjnym i bezpiecznym, dlatego można je wykonywać wielokrotnie, nawet u młodych kobiet.
Mammografia to natomiast badanie wykorzystujące promieniowanie rentgenowskie. Umożliwia uwidocznienie bardzo drobnych zmian, zwłaszcza mikrozwapnień, które mogą być wczesnym objawem raka piersi. Stosuje się ją głównie u kobiet po 40. lub 50. roku życia, gdy piersi zawierają mniej tkanki gruczołowej, a więcej tłuszczowej, co natomiast poprawia jakość obrazu.
Jak wygląda USG piersi, a jak przebiega mammografia?
USG piersi to badanie bezbolesne i nieinwazyjne. Wykonuje się je w pozycji leżącej. Lekarz nakłada na skórę piersi specjalny żel, a następnie przesuwa głowicę aparatu ultradźwiękowego, obserwując obraz na ekranie. Całość trwa zwykle kilka minut. Nie wymaga wcześniejszego przygotowania i może być przeprowadzana także w trakcie miesiączki. USG można powtarzać tak często, jak to potrzebne, ponieważ nie niesie ono za sobą ryzyka promieniowania.
Mammografia wygląda z kolei nieco inaczej. Wymaga ustawienia pacjentki w pozycji stojącej. Pierś umieszcza się między dwiema płytkami aparatu, które przez chwilę ją ściskają, aby uzyskać jak najbardziej precyzyjny obraz. Ucisk może powodować chwilowy dyskomfort, ale samo badanie trwa bardzo krótko. Mammografia wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie, dlatego nie powinna być wykonywana zbyt często. Zwykle zaleca się ją wykonywać co 2 lata u kobiet po 50. roku życia.
Kto i kiedy powinien wykonywać USG piersi?
USG piersi to badanie szczególnie zalecane kobietom poniżej 40. roku życia. W tym wieku gruczoł piersiowy zawiera więcej tkanki gruczołowej niż tłuszczowej, co sprawia, że mammografia może być w ich przypadku mniej czytelna. Badanie ultrasonograficzne pozwala natomiast dobrze zobrazować tkanki piersi, a przy tym jest całkowicie bezpieczne.
USG piersi zaleca się wykonywać:
-
Profilaktycznie - raz w roku po 20.-25. roku życia, zwłaszcza u kobiet obciążonych genetycznie,
-
Przy wyczuciu guzka lub zmiany w piersi - niezależnie od wieku i cyklu,
-
W przypadku bólu, obrzęku lub asymetrii piersi,
-
U kobiet w ciąży lub karmiących - jako bezpieczna forma diagnostyki,
-
Przed zabiegiem chirurgicznym piersi lub w jego następstwie - np. jako kontrola po usunięciu zmiany.
Choć USG jest często kojarzone z młodszymi pacjentkami, może być także uzupełnieniem mammografii u kobiet starszych, zwłaszcza gdy obraz z mammografii nie jest jednoznaczny.
Kiedy wykonać mammografię piersi?
Mammografia to natomiast podstawowe badanie przesiewowe w profilaktyce raka piersi u kobiet po 40. roku życia. W tym wieku tkanka tłuszczowa zaczyna przeważać nad gruczołową, co sprawia, że obraz uzyskany w mammografii jest o wiele bardziej czytelny niż w przypadku młodszych kobiet. Badanie pozwala wykryć zmiany, które jeszcze nie dają żadnych objawów i są niewyczuwalne podczas samobadania.
W Polsce kobiety w wieku 45-74 lat mogą skorzystać z bezpłatnej mammografii co 2 lata w ramach programu profilaktycznego NFZ. Jeśli natomiast w rodzinie występował rak piersi lub jajnika, to wówczas badanie powinno się wykonać wcześniej, już po 40. roku życia lub zgodnie z zaleceniami lekarza.
Mammografia często wykonywana jest również w celach diagnostycznych, np. gdy pojawia się wyczuwalny guzek, wydzielina z brodawki lub ból piersi. W takich przypadkach nie należy jednak czekać na termin badania przesiewowego, tylko jak najszybciej zgłosić się do lekarza.
Jak często wykonywać profilaktyczne badania piersi?
Regularne badania piersi pozwalają wykryć zmiany na wczesnym etapie, zanim staną się wyczuwalne lub dadzą objawy. Częstotliwość badań zależy natomiast od wieku, historii rodzinnej oraz indywidualnych czynników ryzyka, takich jak mutacje genetyczne czy wcześniejsze choroby piersi.
Ogólne zalecenia są następujące:
-
Samobadanie piersi - najlepiej raz w miesiącu, między 6. a 9. dniem cyklu. U kobiet po menopauzie - w dowolnie wybranym, stałym dniu miesiąca,
-
USG piersi - co 12 miesięcy po 20.-25. roku życia, zwłaszcza jeśli występują czynniki ryzyka (np. przypadki raka piersi w rodzinie, zaburzenia hormonalne, torbiele),
-
Mammografia - co 2 lata u kobiet w wieku 45-74 lat w ramach programu przesiewowego (NFZ). W przypadku obciążeń genetycznych - częściej, zgodnie z zaleceniem lekarza.
Warto pamiętać, że niezależnie od wieku i zaleceń ogólnych, każde nowe objawy takie jak guzki, wyciek z brodawki, ból lub asymetria piersi, zawsze powinny być skonsultowane z lekarzem i zweryfikowane odpowiednim badaniem obrazowym. Im wcześniej zostanie wykryta zmiana, tym większe szanse na skuteczne leczenie i pełny powrót do zdrowia.
