Stan zapalny w organizmie jest naturalną reakcją obronną układu immunologicznego na obecność patogenów. Jednak, kiedy trwa zbyt długo, może prowadzić do występowania wielu poważnych problemów zdrowotnych. Dlatego tak ważne jest, aby monitorować swój organizm i w razie jakichkolwiek nieprawidłowości zapisać się do lekarza. Regularne badania laboratoryjne pozwalają nie tylko na wczesne wykrycie wielu schorzeń, ale także na ocenę postępu leczenia oraz skuteczności stosowanych metod. W ten sposób można zapobiegać nasileniu reakcji zapalnych i poprawić stan swojego zdrowia. W poniższym artykule odpowiadamy na pytanie, jakie badania na stan zapalny w organizmie należy wykonać?
Czym jest stan zapalny organizmu?
Stan zapalny jest naturalną reakcją obronną organizmu na działanie szkodliwych czynników, takich jak bakterie, wirusy, pasożyty, czy urazy mechaniczne. Jest to złożony proces, w którym układ immunologiczny ma za zadanie wyeliminować powstałe zagrożenia i naprawę uszkodzonych tkanek. Stan zapalny może przybierać postać ostrą lub przewlekłą, w zależności od czasu trwania i przyczyn występowania.
Ostry stan zapalny – jest krótkotrwały, pojawia się w odpowiedzi na uraz, infekcję lub inne uszkodzenie tkanek. Charakteryzuje się następującymi objawami:
- zaczerwienienie,
- obrzęk,
- ból,
- podwyższona temperatura,
- ograniczenie pełnionych funkcji (np. ruchu w przypadku stanu zapalnego stawu).
Przewlekły stan zapalny – jest długotrwały, może trwać miesiące lub nawet lata. Często nie towarzyszą mu widoczne objawy, ale może prowadzić do powstania różnych chorób, takich jak np.:
- choroby autoimmunologiczne (np. reumatoidalne zapalenie stawów),
- miażdżyca,
- cukrzyca typu 2,
- choroby neurodegeneracyjne (np. Alzheimer),
- nowotwory.
Przyczyny stanu zapalnego:
- Infekcje i zakażenia – bakteryjne, wirusowe, grzybicze.
- Urazy fizyczne – skaleczenia, oparzenia, stłuczenia.
- Toksyczne substancje – chemikalia, zanieczyszczenia, dym papierosowy.
- Choroby autoimmunologiczne – układ immunologiczny atakuje własne tkanki.
- Niezdrowa dieta – bogata w tłuszcze trans, cukry proste i przetworzoną żywność.
Stan zapalny powstaje w celu usunięcia czynnika wywołującego zagrożenie dla organizmu. Jednak kiedy trwa zbyt długo, może sam stać się źródłem poważnych problemów zdrowotnych.
Stan zapalny w organizmie – jakie badania wykonać?
W celu zdiagnozowania stanu zapalnego w organizmie należy wykonać badania krwi określające poziom markerów stanu zapalnego oraz morfologię. Należy pamiętać, że wiele poważnych chorób nie daje żadnych objawów we wczesnym stadium rozwoju. Jednak ich wczesne wykrycie znacznie zwiększa szanse na wyleczenie i uniknięcie groźnych powikłań zdrowotnych. Dlatego badania na stan zapalny w organizmie warto wykonywać regularnie.
Stan zapalny w organizmie – badanie krwi
>Morfologia z rozmazem
Morfologia krwi to podstawowe badanie laboratoryjne, pozwalające ocenić ogólny stan zdrowia oraz wykryć stan zapalny w organizmie. W tym celu najważniejszym parametrem diagnostycznym jest liczba białych krwinek (leukocytów).
- Podwyższony poziom leukocytów (leukocytoza) wskazuje na obecność stanu zapalnego lub infekcji. Jest to znak, że organizm rozpoczął walkę z patogenami lub innymi czynnikami wywołującymi zapalenie.
- Obniżony poziom leukocytów (leukopenia) może również wskazywać na stan zapalny, szczególnie w przypadku chorób autoimmunologicznych lub przy osłabieniu komórek układu odpornościowego.
Stan zapalny organizmu – wskaźniki stanu zapalnego
Najczęściej kontrolowanymi wskaźnikami laboratoryjnymi, które są pomocne w ocenie stanu zdrowia jest badanie CRP i OB.
>CRP
CRP, czyli białko C-reaktywne lub inaczej białko ostrej fazy, produkowane jest w wątrobie, w komórkach tkanki tłuszczowej oraz w ścianie naczyń tętniczych, a następnie wydzielane do krwi.
Badanie CRP określa stężenie tego białka w organizmie. Jego prawidłowy poziom występuje u osób zdrowych, a podwyższony może być wynikiem obecności stanu zapalnego w organizmie różnego pochodzenia.
Stężenie CRP w trakcie trwania infekcji może wzrosnąć nawet 1000-krotnie w ciągu kilku godzin.
Podwyższony poziom CRP występuje m.in. w przypadku chorób nowotworowych, schorzeń układu sercowo-naczyniowego (w tym zawału), a także infekcji po przebytych operacjach.
Wynik badania zwykle podawany jest w mg/l lub w mg/dl.
Przyjmuje się, że optymalna wartość CRP u osób dorosłych nie powinna przekraczać 0,3 mg/Dl.
Należy jednak pamiętać, że normy wskaźnika CRP różnią się w zależności od wieku. Na wynik badania wpływ mają także czynniki takie jak przyjmowanie niektórych leków czy palenie papierosów. Podwyższony poziom białka C-reaktywnego obserwuje się również u kobiet w ciąży.
>OB
OB, czyli odczyn Biernackiego to marker stanu zapalnego pomocny w diagnostyce wielu chorób przewlekłych. Badanie OB polega na pomiarze szybkości drogi opadania krwinek czerwonych w krwi po godzinie od jej pobrania.
Wysoki poziom OB obserwuje się przede wszystkim w chorobach o podłożu bakteryjnym. Kiedy wskaźnik OB wzrasta, pojawia się osłabienie organizmu i gorączka. Podwyższony poziom OB często jest objawem np. próchnicy zębów (szczególnie u dzieci). Do odchyleń od normy mogą prowadzić również choroby autoimmunologiczne o podłożu reumatycznym.
OB jest często podwyższonej w wyniku:
- stanów martwiczych tkanek, np. mięśnia sercowego po przebytym zawale,
- niedokrwistości.
- zatruć metalami ciężkimi,
- chorób nerek,
- przebytych operacji lub rozległych urazów.
Za prawidłowy poziom wskaźnika OB uznaje się 0-20 mm/h (dla osób poniżej 50. roku życia).
Normy wskaźnika OB różnią się w zależności od wieku i płci. Na wynik badania może wpływać przyjmowanie niektórych leków, ciąża oraz menstruacja.
>Prokalcytonina (PCT)
W diagnostyce stanów zapalnych warto wykonać także badanie poziomu prokalcytoniny. Prokalcytonina to prekursor hormonu tarczycy odgrywająca ważną rolę w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej. Jest głównym markerem nowotworowym raka rdzeniastego tarczycy.
Wysokie stężenie prokalcytoniny może być oznaką ciężkiego zakażenia bakteryjnego lub sepsy.
Oznaczenie stężenia prokalcytoniny wykonuje się w przypadku podejrzenia:
- sepsy,
- chorób bakteryjnych nerek i dróg moczowych,
- ogólnoustrojowej infekcji np. po zabiegu chirurgicznym, ciężkim urazie lub u osób z rozległymi poparzeniami.
>Fibrynogen (wskaźnik krzepnięcia krwi)
Fibrynogen należy do grupy białek ostrej fazy i pełni istotną funkcję w procesie krzepnięcia krwi. Wyższe stężenie fibrynogenu we krwi najczęściej wskazuje na infekcje i stany zapalne organizmu.
Wysoki poziom fibrynogenu obserwuje się także u osób z chorobami wątroby, cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym oraz zmagającymi się z nadwagą lub stosującymi antykoncepcję hormonalną.
Natomiast niski poziom fibrynogenu może pojawić się w przypadku
- chorób nowotworowych z przerzutami
- ostrej białaczki promielocytowej,
- powikłań położniczych.
Pamiętaj, że szybkie wykrycie problemów zdrowotnych zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Dlatego regularnie wykonuj najważniejsze badania.
