Niemal każde dziecko na świecie w swoich pierwszych dziesięciu minutach życia poddawanych jest swojemu pierwszemu ważnemu egzaminowi. Ocenie zostanie poddane jego oddech, zabarwienie skóry, odruchy nerwowe, czynność serca oraz napięcie mięśni. W skrócie: dziecko zostanie ocenione przez lekarzy neonatologów w skali Apgar.
Historia
Skalę pozwalającą na szybką ocenę stanu noworodka opracowała amerykańska profesor anestezjologii doktor Virginia Apgar. Po raz pierwszy zaprezentowała swoją skalę na międzynarodowym kongresie anestezjologów w 1952 roku. Doktor Apgar współpracując z międzynarodową grupą anestezjologów, kardiologów i pediatrów przeprowadziła liczne badania, wskazujące na zależność pomiędzy oceną w skali a stopniem niedotlenienia noworodka i zamartwicą. Mówiła, że kiedy punktacja jest bardzo niska to czas jest najpotrzebniejszy, opóźnienie jest szkodliwe dla noworodka, a działanie musi być natychmiastowe. Apgar uważała, że jeżeli noworodek nie płacze w pierwszej minucie po urodzeniu, to prawdopodobnie wymaga natychmiastowej reanimacji. Jednocześnie chciała uniknąć niepotrzebnych interwencji wobec zdrowego noworodka.
Głównym celem badań doktor Apgar było ustalenie, na ile problemy neurologiczne u noworodka lub późniejsze problemy u dziecka w wieku przedszkolnym są powiązane z niską punktacją w skali Apgar. Jeden z raportów przedstawiał duże powiązanie niskiej punktacji w skali w 5 minucie a śmiertelnością noworodków.
Skala Apgar
Skala Apgar jest standardowym narzędziem oceny stanu zdrowia noworodka w pierwszych minutach po urodzeniu. Stosowana jest do oceny stanu noworodka w 1., 3., 5. i 10. minucie życia oraz do prognozowania, co do jego późniejszego rozwoju.
Skala Apgar jest standardowym narzędziem oceny stanu zdrowia noworodka w pierwszych minutach po urodzeniu. Stosowana jest do oceny stanu noworodka w 1., 3., 5. i 10. minucie życia oraz do prognozowania, co do jego późniejszego rozwoju.
Wyniki interpretowane są w następujący sposób :
- 0 – 3 – stan ciężki
- 4 – 6 – stan średni (wymaga podania tlenu i uważnej obserwacji)
- 7 – 10 – stan dobry.
W zależności od tej oceny kwalifikujemy noworodka, jako dziecko wymagającego resuscytacji i leczenia lub dziecko zdrowe.
Ocenie podlegają:
- czynność serca - oceny czynności serca dokonuje się poprzez osłuchiwanie klatki piersiowej noworodka. 0 punktów jeśli jest niewyczuwalna lub mniejsza niż 80 uderzeń/min, 1 punkt jeśli mieści się w granicach 80-100/minutę, 2 punkty jeśli jest większa niż 100/min. Prawidłowo serce noworodka powinno uderzać z częstotliwością 140/min.
- czynność oddechowa - jeśli wszystko przebiega prawidłowo, zaraz po wzięciu pierwszego oddechu, dziecko powinno głośno zapłakać. W przypadku intensywnego płaczu noworodka, nie ma wątpliwości, że ocena tej cechy w skali Apgar wynosi 2 pkt. Jeśli dziecko nie oddycha lub jego oddech przez dłuższy czas jest niespokojny konieczne jest liczenie liczby oddechów oraz ocena szmeru pęcherzykowego. Jeśli dziecko nie oddycha oznacza to 0 punktów, 1 punkt przyznaje się jeśli oddech jest wolny i nieregularny.
- napięcie mięśniowe - prawidłowe napięcie mięśniowe u noworodka donoszonego manifestuje się wyraźnym ułożeniem zgięciowym jego kończyn górnych i dolnych. Jeśli dziecko samo porusza kończynami to otrzymuje 2 pkt. w skali. Jeśli napięcie jest słabe, kończyny pozostają zgięte, nie można nimi swobodnie poruszać dziecko otrzymuje 1 pkt. Jeśli mięśnie w kończynach są wiotkie, brak jest napięcia mięśni przyznaje się 0 punktów. U noworodka urodzonego przedwcześnie stopień mniejszego lub większego osłabienia napięcia mięśniowego jest raczej wyrazem jego niedojrzałości niż złego stanu ogólnego.
- zabarwienie skóry - kolor skóry niemowlaka zależy od ilości tlenu we krwi. Im jest go więcej tym skóra jest bardziej różowa. Niedobór tlenu (spowodowany na przykład nieprawidłowym oddychaniem lub czynnością serca) powoduje, że skóra niemowlaka jest bledsza a czasem wręcz sina. W tym kryterium punkty przyznawane są następująco: 2 pkt. kiedy dziecko zaraz po urodzeniu ma różowe zabarwienie skóry; 1 pkt. kiedy tułów jest różowy a kończyny sine; 0 pkt. kiedy występuje sinica całego ciala.
- odruchy nerwowe - najczęściej bada się je sprawdzając reakcję na wprowadzenie cewnika do nosa lub drażnienie podeszwy stóp dziecka. Jeśli maluch zareaguje gwałtownie (zacznie kichać, kaszleć, płacze) to znaczy, że wszystko w porządku. Punktacja wygląda następująco: 2 pkt. Jeśli występuje płacz i gwałtowne ruchy kończyn; 1 pkt. jeśli odnotowano grymas lub lekkie poruszenie dziecka; 0 pkt. jeśli brak jest jakiejkolwiek reakcji ze strony dziecka na przeprowadzane czynności.
Zdaniem samej Profesor Apgar...
Profesor Apgar uważała, że ocena, chociaż subiektywna, pozwala na prognozowanie, przyszłości noworodka. Znaczenie prognostyczne przypisuje się sumie ocen uzyskanych podczas badania. Brak zmiany pomiędzy 1 a 5 minutą w niskiej punktacji w skali może być wskazaniem do wykonania resuscytacji.
W badaniach przeprowadzonych w późniejszych latach doktor Apgar sama przyznała, odpierając tym samym krytykę swojej metody w środowisku lekarskim, że badanie to jest użyteczne, ale nie może zastąpić dalszej obserwacji noworodka podczas jego pierwszych godzin życia. Tym samym niska ocena w skali w pierwszych minutach życia dziecka, nie zawsze przesądza o jego stanie zdrowia i problemach neurologicznych (np. mózgowym porażeniu dziecięcym) w przyszłości. Czasami niska punktacja może być wynikiem przebiegu ciąży, wieku ciążowego, zakażeń, wrodzonych zaburzeń nerwowo - mięśniowych a także leków podawanych matce przed porodem. Niemniej jednak niska punktacja w skali Apgar powinna być sygnałem do bardziej wnikliwej obserwacji stanu noworodka w przyszłości.
Podsumowanie
Podsumowując, skala Apgar, wielokrotnie poddawana była krytyce. Podjęto wiele prób zastąpienia jej bardziej obiektywnymi ocenami. Mimo to od ponad 60 lat stosowana jest na całym świecie jako szybkie narzędzie oceny stanu noworodka zaraz po urodzeniu. Przez wielu położników i neonatologów jest uważana za narzędzie niezbędne w ocenie zdrowia dziecka.
Bibliografia:
1. Matthew H. Merves, MD “Neonatologia”; (Ocena rokowania co do rozwoju: http://www.nichd.nih.gov/about/org/cdbpm/pp/prog_epbo/epbo_case.cfm)
2. “Skala Apgar obecnie” Marita Przedpełska-Winiarczyk , Wojciech Kułak (Probl Hig Epidemiol 2011, 92(1): 25-29);
3. “Podstawy neonatologii. Podręcznik dla studentów”; Janusz Gadzinowski, Marta Szymankiewicz, Ewa Gulczyńska; Oddział Wielkopolski Polskiego Towarzystwa Medycyny Perinatalnej Poznań 2014
4. “Skala Apgar” - znalezione w internecie na stronie badaniaprenatalne.pl; dostęp dnia 3.06.2019
5. “Pediatria - ocena rozwoju dziecka” ze strony leczenie-objawy.pl (dostęp dnia 3.06.2019)
Karolina Woźniczak, magister farmacji
Od urodzenia mieszka, uczyła się i pracuje w Bydgoszczy. Uzyskała tytuł magistra farmacji na Collegium Medicum UMK w Bydgoszczy. Obecnie w trakcie specjalizacji z zakresu farmacji aptecznej. Pracuje jako magister farmacji w aptece ogólnodostępnej. Osobiście żona programisty, mama 5-letniego Stasia i wkrótce kogoś jeszcze. Lubi relaks na łonie natury, klimat i kuchnię Grecji, dobrą książkę lub serial.
