W tym wpisie opowiemy Ci czym są probiotyki, jak działają oraz w jakich wskazaniach się je stosuje. Skoro będzie mowa o probiotykach - to od razu opiszemy prebiotyki, symbiotyki i odpowiemy na ważne pytania m. in.: czy da się zastąpić apteczne probiotyki tymi naturalnymi oraz czy kiszonki i jogurty mogą pomóc podczas stosowania antybiotyku i problemów z mikroflorą jelit.
W tym wpisie przeczytasz o tym:
- czym są probiotyki?
- czym są PREbiotyki?
- czy warto kupić symbiotyk?
- jak wybrać dobry probiotyk?
- w jakich wskazaniach probiotyki mają udowodnione działanie?
- jak stosować probiotyk podczas antybiotykoterapii?
- czy probiotyki wzmacniają odporność?
- czy warto je stosować przy chorobach jelit?
- czy probiotyki łagodzą kolki niemowlęce?
- oraz czy naturalne probiotyki są lepsze od tych aptecznych?
Czym są probiotyki?
Nie każdą bakterię możemy nazwać bakterią probiotyczną. Aby tak się stało - konkretny ich szczep musi spełnić szereg wymagań.
Według definicji WHO z 2001 roku:
Probiotykami są żywe drobnoustroje, które podane w odpowiedniej ilości wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza [1].
Bakteria probiotyczna musi więc mieć kilka cech:
- musi wywierać korzystny wpływ na organizm człowieka
- musi być GRAS (z ang.: Generally recognized as safe), czyli bezpieczna dla człowieka
- powinna być odporna na działanie soków trawiennych
- powinna mieć zdolność czasowej kolonizacji jelit
- te najlepsze probiotyki - powinny być oporne na działanie najczęściej stosowanych antybiotyków.
Warto wiedzieć!
Zwróć uwagę na prawidłowe nazewnictwo probiotyków. Z racji tego, że korzystne działanie bakterii odnosimy tylko i wyłącznie do jednego, konkretnego szczepu bakterii - szukaj zawsze 3 członowych nazw.
Poprawna nazwa wygląda w ten sposób: Rodzaj + gatunek + oznaczenie literowo-cyfrowe
- Lactobacillus rhamnosus E/N
- Lactobacillus rhamnosus Pen
- Lactobacillus helveticus R0052
Błędna nazwa wygląda w ten sposób:
- Lactobacillus rhamnosus
- Lactobacillus helveticus
Kupując probiotyk z niepełną nazwą - kupujesz kota w worku.
Czym są prebiotyki?
PREbiotyki są bardzo często mylone z PRObiotykami. Wytłumaczenie jest bardzo proste. Prebiotyki są, mówić w dużym uproszczeniu - pokarmem dla bakterii probiotycznych. We wszystkich preparatach farmaceutycznych i w suplementach diety - bakterie znajdują się w stanie “uśpienia”. Dopiero po połknięciu kapsułki, czy wypiciu proszku z probiotykiem - bakterie zaczynają się namnażać i kolonizować jelito. Jeśli są zamknięte w jednej kapsułce z prebiotykiem - ich wzrost ma być szybszy.
Mimo trudnej nazwy, prebiotyki możemy znaleźć w wielu powszechnie występujących produktach żywnościowych takich jak:
- banany
- por
- czosnek
- cebula
- topinambur
- pełnoziarniste mąki
- wieloziarniste i pełnoziarniste pieczywo i makarony
- płatki owsiane
- kiszonki
- itd.
W preparatach farmaceutycznych najczęściej występującym prebiotykiem jest inulina. Inulina to nie trawionym przez organizm człowieka wielocukier, dzięki czemu pokarmem dla bakterii jelitowych.
Czym jest symbiotyk?
Symbiotykiem nazywamy połączenie probiotyki i prebiotyku w jednym produkcie. Jak pisaliśmy wyżej - symbiotyk ma zagwarantować lepszy i szybszy wzrost dla bakterii probiotycznej.
Probiotyk + prebiotyk = symbiotyk
Jak wybrać dobry probiotyk?
Probiotyki możemy zasadniczo podzielić na dwa rodzaje. Na probiotyki o statusie produktu leczniczego (po prostu “probiotyk lek”) i na pozostałe produkty (suplementy diety, żywność fortyfikowaną (wzbogaconą), żywność specjalnego przeznaczenia medycznego itd.).
Możemy powiedzieć, że probiotyk lek to dobry probiotyk, ponieważ leki mają zagwarantowaną najwyższą jakość i kontrolę podczas produkcji oraz w okresie całej daty ważności.
Z suplementami diety i innymi produktami żywnościowymi może być różnie. Możemy mieć w tej grupie “maluchy i mercedesy”.
A w jaki sposób, tak obiektywnie określić czy probiotyk jest “dobry”?
- musi on zawierać żywe bakterie w określonej ilości
- nie ma zanieczyszczeń w postaci innych bakterii
- zawiera dobrze przebadane szczepy bakterii probiotycznych
- ma skład zgodny z informacją na opakowaniu.
W jakich sytuacjach stosowanie probiotyków ma uzasadnienie?
Takie mamy czasy, że probiotyki poleca się dosłownie na wszystko. Jeśli chcielibyśmy się trzymać twardych danych z prac naukowych, to korzystne działanie probiotyków udowodniono tylko w jednym wskazaniu. Mianowicie w zapobieganiu biegunce - głównie poantybiotykowej. Wszystkie pozostałe wskazania - to raczej bazowanie na przesłankach i obiecujące kierunki rozwoju:
- probiotyki mogą wspierać odporność [4]
- mogą być pomocne w łagodzeniu kolki niemowlęcej [5,6,7]
- łagodzenie objawów jelita drażliwego [8,9]
- w zasadzie każdy rok przynosi nowe doniesienia o skuteczności probiotyków na nowe schorzenia i przypadłości
Czy naturalne prebiotyki są lepsze od tych aptecznych?
To jest źle zadane pytanie. Naturalne probiotyki i generalnie probiotyki - powinniśmy traktować jak witaminy - trzeba je na stałe włączyć do codziennego jadłospisu. Zdrowa dieta - to dieta dobrze zbilansowana, która zawiera zróżnicowane naturalne probiotyki i prebiotyki.
Czy natomiast naturalne probiotyki (np.: kiszona kapusta, ogórki i jogurty) mogą zastąpić te dobre probiotyki leki? To niestety nie jest możliwe i przyczyn jest kilka:
- nie jesteśmy w stanie dokładnie określić jakie szczepy bakterii zawierają kiszonki
- kiszonki nie zawierają wystarczająco dużo tych dobrych bakterii
- dosyć obrazowe będzie porównanie: 1 kapsułka dobrego probiotyku zawiera tyle bakterii, co 4 litry dobrego jogurtu.
Wniosek z tego jest jeden - w sytuacji kiedy flora bakteryjna jest zaburzona (np.: po antybiotykoterapii) lepiej sięgnąć po probiotyk apteczny. Natomiast naturalne probiotyki powinny po prostu stanowić element prawidłowej diety.
Zapobieganie biegunce przy antybiotyku
Podanie każdego antybiotyku wiąże się z ryzykiem uszkodzenia naszej naturalnej flory bakteryjnej. Z tego powodu podawanie probiotyku w czasie i na kilka dni po antybiotyku jest uznawane za korzystną praktykę.
Na czym polega osłonowe działanie bakterii probiotycznych?
Te dobre bakterie czasowo kolonizują jelito - co zapobiega rozwojowi złych bakterii - np.: Clostridium Difficile która może powodować rzekomobłoniaste zapalenie jelit.
Warto wiedzieć!
Warto wybrać dobry probiotyk - który ma przebadaną oporność na antybiotyk, który stosujemy. Zapytaj o to w aptece - farmaceuta powinien pomóc.
Zapobieganie biegunce podróżnych
W okresie wakacyjnym wielu pacjentów pyta o to, czy można stosować probiotyki profilaktycznie, w celu uniknięcia biegunki podróżnych, popularnie zwanej klątwą faraona.
To dobra praktyka, polegająca na przeprowadzaniu kilkudniowej kuracji probiotykami - przed wyjazdem na wakacje i podczas samych wakacji.
Możemy obrazowo powiedzieć, że te dobre probiotyki działają jak swoista tarcza i nie pozwalają na rozwój w jelitach bakterii chorobotwórczych odpowiedzialnych za te przykre objawy klątwy faraona.
W tym wskazaniu powinny sprawdzić się szczepy Saccharomyces boulardii i Lactobacillus rhamnosus.
Na odporność?
Zrozpaczona mama, która nie może poradzić sobie z częstymi infekcjami u swojego przedszkolaka, to częsty widok w drzwiach apteki. Okazuje się, że w niektórych przypadkach probiotyki mogą wzmacniać odporność dziecka. Mówi się nawet, że “odporność tkwi w jelitach” i w tym stwierdzeniu jest bardzo dużo prawdy.
Najlepsze badania mają tutaj szczepy Lactobacillus rhamnosus LGG [2]. Według jednej z prac naukowych - profilaktyczne stosowanie tego szczepu może nawet do 34% zmniejszyć częstość infekcji górnych dróg oddechowych u dzieci.
Szczepy L. rhamnosus LGG to najpopularniejszy składnik probiotyków dla dzieci, znajdziesz je bez trudu w każdej aptece.
Probiotyki na kolkę niemowlęcą?
Jedna z hipotez wskazuje na to, że przyczyną przypadłości, którą potocznie nazywamy kolką niemowlęcą, jest niedojrzałość układu pokarmowego dziecka. Ta niedojrzałość polega również na słabo rozwiniętym mikrobiomie jelit.
I rzeczywiście - możemy znaleźć badania, w których suplementacja noworodkowa produktami zawierającymi szczep Lactobacillus reuteri DSM 17938, zmniejszała częstość płaczu u dzieci dotkniętych kolką nawet do 50%.
Probiotyki na zespół jelita drażliwego?
Nie znamy dokładnych przyczyny zespołu jelita drażliwego, ale znów mamy badania naukowe, w których dzięki kuracji probiotykiem Lactobacillus plantarum 299V wykazano złagodzenie wzdęć, bólów brzucha i innych nieprzyjemnych objawów [10,11].
Probiotyki - na co jeszcze?
Okazuje się, że bakterie kolonizują każdy centymetr naszego ciała. Bytują zarówno na skórze, jak i w jelitach i w noso-gardzieli. Coraz większą ilość różnych schorzeń wiąże się z zaburzeniami prawidłowej mikroflory. Niestety, ciągle daleko nam do konkretnych i pewnych wytycznych - co i na co stosować.
Obiecujące wydają się informacje o skuteczności probiotyków w leczeniu atopowego zapalenia skóry, przewlekłych infekcji górnych dróg oddechowych, zapaleń ucha, kataru itd.
Naturalna flora bakteryjna - jak o nią zadbać?
W podsumowaniu tego wpisu, chcielibyśmy przekazać Ci jedną ważną myśl. Nasze zdrowie, odporność i dobre samopoczucie - drzemie w jelitach. Jeśli odpowiednio zatroszczysz się o swoje “dobre bakterie” to one powinny odwdzięczyć Ci się tym samym.
Jak to zrobić?
Po pierwsze - nie szkodzić! Unikaj stresu, alkoholu, papierosów, i złej jakości jedzenia. Podczas antybiotykoterapii zażywaj dobre, osłonowe probiotyki. Zadbaj o dietę bogatą w warzywa, owoce i pełnoziarniste produkty. Potraktuj kiszonki jako witaminę, która powinna być stale obecna w codziennym jadłospisie.
Twoje dobre bakterie będą szczęśliwsze, a Ty będziesz zdrowszy.
Bibliografia:
1. http://www.who.int/foodsafety/publications/fs_manag ement/en/probiotics.pdf
2. http://evereth.pl/lactobacillus-rhamnosus-gg-w-swietle-badan-klinicznych/
3. http://www.pm.microbiology.pl/web/archiwum/vol5222013161.pdf
4. http://www.imed.pl/index.php?PAGE=telegram&TEL_CUR_ID=138&return=archives
5. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20713478
6. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23468874
7. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22981952
8. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3419998/
9. https://insights.ovid.com/pubmed?pmid=1171176
10. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3419998/
11. https://insights.ovid.com/pubmed?pmid=11711768
Jacek Rejdych, magister farmacji
Z wykształcenia magister farmacji, z zamiłowania entuzjasta zdrowego stylu życia, ruchu na świeżym powietrzu i sportu. W zimie morsuje, latem uwielbia eksplorować leśne ścieżki na jednośladzie. Od lat poszukujący i chłonący wiedzę o nowinkach ze świata nauki. Uwielbia podróże z plecakiem, miłośnik zwierząt.
