NOP, czyli niepożądany odczyn poszczepienny to reakcja na podanie szczepionki, które może wystąpić zarówno u dorosłych, jak i u dzieci. Choć w większości przypadków nie stanowi zagrożenia dla życia, to niekiedy może wymagać hospitalizacji. Jak objawia się NOP? Co zrobić w przypadku wystąpienia niepożądanego odczynu poszczepiennego?
Jak objawia się niepożądany odczyn poszczepienny (NOP)?
Czasami zdarza się, że podanie szczepionki wiąże się z pewnymi dolegliwościami, które nazywa się właśnie niepożądanym odczynem poszczepiennym. Jest to nadmierna reakcja organizmu, a właściwie układu odpornościowego na podaną szczepionkę, która pojawiła się w okresie 4 tygodni od momentu jej podania. Czas ten jest natomiast dłuższy w przypadku szczepienia przeciwko gruźlicy i wynosi nawet do 12 miesięcy od podania szczepionki.
NOP, niepożądany odczyn poszczepienny objawia się charakterystycznymi symptomami, które są chwilowe i najczęściej po kilku lub kilkunastu dniach ustępują samoistnie. Niepożądany odczyn poszczepienny może przyjmować formę łagodną (i taki jest najczęstszy), poważną lub ciężką. W Polsce szacuje się, że NOP występuje raz na 10 tys. przypadków, zaś reakcja anafilaktyczna raz na 1 mln przypadków.
Objawy NOP po szczepieniu to:
- zaczerwienienie, ból, obrzęk w miejscu podania szczepienia,
- bolesność w miejscu podania preparatu,
- gorączka,
- biegunka,
- wymioty,
- obniżenie samopoczucia,
- zmęczenie,
- kaszel,
- objawy podobne do grypy, przeziębienia,
- wysypka,
- powiększenie węzłów chłonnych.
NOP po szczepieniu - co robić w razie wystąpienia?
Tak jak zostało wspomniane, niepożądany odczyn poszczepienny najczęściej przyjmuje łagodną formę i po kilku dniach samoistnie ustępuje. W przypadku pojawienia się gorączki lub dolegliwości bólowych zaleca się doraźnie stosować leki przeciwgorączkowe, lub przeciwbólowe, takie jak ibuprofen czy paracetamol.
Jeżeli objawy utrzymują się przez dłuższy czas lub są niepokojące, np. występuje wysoka gorączka, która nie zmniejsza się po podaniu leków, to wówczas zaleca się odbyć wizytę u lekarza.
Ponadto każdy niepożądany odczyn poszczepienny lub jego podejrzenie musi zostać zgłoszone przez lekarza, lub felczera do Państwowego Powiatu Inspektora Sanitarnego. Zgłoszenia dokonuje się w celu pozyskiwania wiedzy na temat bezpieczeństwa poszczególnych szczepień.
Niepożądany odczyn poszczepienny - kiedy jest niebezpieczny?
Choć dzieje się to niezwykle rzadko, to jednak NOP może przyjąć formę ciężką, zagrażająca zdrowiu lub nawet życiu pacjenta. Zagrożeniem jest przede wszystkim reakcja anafilaktyczna, która najczęściej występuje w ciągu kilkunastu minut od podania szczepienia. Właśnie z tego powodu po podaniu szczepionki zaleca się pozostać w punkcie szczepień przez co najmniej 10 minut. Wówczas w razie wystąpienia reakcji anafilaktycznej personel medyczny jest w stanie natychmiast odpowiednio zareagować.
Jeżeli objawy NOP nie ustępują po kilkunastu dniach lub/i nasilają się, to wtedy zaleca się jak najszybciej zgłosić się do lekarza. Bezwzględnym wskazaniem do natychmiastowej wizyty u lekarza jest pojawienie się poważnych i silnie niepokojących objawów, takich jak np. problemy z oddychaniem, wymioty z krwią, nadmierne osłabienie, duszności, utrata przytomności.
Jakie są przyczyny niepożądanego odczynu poszczepiennego?
Niepożądany odczyn poszczepienny nie występuje u każdej osoby. To, czy NOP wystąpi, zależne jest od wielu czynników i tak naprawdę nie ma możliwości, aby przewidzieć, czy konkretna szczepionka u danej osoby wywoła niepożądany odczyn.
Jako przyczyny NOP wymienia się m.in.:
- indywidualne predyspozycje do wystąpienia reakcji na działanie szczepionki,
- błędne podanie szczepionki, np. zbyt duża dawka lub zbyt krótki odstęp między dawkami,
- niepożądane działanie szczepionki,
- uczulenie na jakiś składnik preparatu,
- współistnienie innych objawów lub chorób,
- inne czynniki, które zbiegły się w czasie z wykonaniem szczepienia.
