Fruktoza to naturalny składnik wielu produktów spożywczych, jednak u części osób jej spożycie może prowadzić do nieprzyjemnych objawów ze strony przewodu pokarmowego. Jakie są objawy uczulenia na fruktozę? Jak leczyć nietolerancję fruktozy?
Co to jest fruktoza?
Fruktoza to cukier prosty, który naturalnie występuje w owocach i warzywach. W organizmie człowieka metabolizowana jest głównie w wątrobie. W umiarkowanych ilościach stanowi źródło szybkiej energii, jednak jej nadmiar, zwłaszcza w przetworzonej postaci, może powodować dolegliwości ze strony układu pokarmowego, w szczególności u osób z nietolerancją fruktozy.
Fruktoza może pochodzić zarówno z naturalnych, jak i przetworzonych produktów. Do jej głównych źródeł należą:
-
Słodkie owoce - brzoskwinie, banany, jabłka, gruszki, arbuz, mango,
-
Warzywa - np. cebula, szparagi, karczochy, por,
-
Miód - zawiera naturalnie występującą fruktozę,
-
Produkty słodzone syropem glukozowo-fruktozowym - słodkie napoje gazowane, słodycze, gotowe wypieki,
-
Niektóre produkty przetworzone - np. pieczywo, wędliny lub płatki śniadaniowe. Wówczas fruktoza bywa dodawana do nich jako konserwant.
Jakie są objawy nietolerancji fruktozy?
U osób z nietolerancją fruktozy organizm nie jest w stanie prawidłowo przetwarzać fruktozy. Może to wynikać z dwóch różnych mechanizmów:
-
Wrodzona nietolerancja fruktozy (HFI) - rzadka choroba metaboliczna, w której z powodu mutacji genetycznej brakuje enzymu potrzebnego do rozkładu fruktozy w wątrobie. Pierwsze objawy pojawiają się zazwyczaj już w okresie niemowlęcym, po wprowadzeniu do diety soków owocowych lub kaszek słodzonych fruktozą,
-
Nietolerancja fruktozy o podłożu jelitowym - dużo częstsza, występuje wtedy, gdy wchłanianie fruktozy w jelicie cienkim jest zaburzone. Niewchłonięta fruktoza trafia do jelita grubego, gdzie ulega fermentacji i wywołuje objawy ze strony przewodu pokarmowego.
W obu przypadkach spożycie fruktozy może więc prowadzić do przykrych dolegliwości ze strony układu pokarmowego, które mogą świadczyć o nietolerancji fruktozy. Objawy u dorosłych to m.in.:
-
Wzdęcia i uczucie pełności - pojawiają się po spożyciu produktów z fruktozą i wynikają z fermentacji niewchłoniętego cukru w jelicie grubym,
-
Bóle i skurcze brzucha - mogą być ostre, rozlane. Wynikają ze zwiększonego napięcia jelit i nadmiernej produkcji gazów,
-
Uczucie tzw. przelewanie w jelitach - charakterystyczne uczucie “bulgotania” i ruchów jelit,
-
Biegunka - fruktoza zatrzymuje wodę w jelitach i nasila perystaltykę, co może prowadzić do biegunki,
-
Nadmierne oddawanie gazów - jest to wynik fermentacji fruktozy przez bakterie jelitowe,
-
Nudności - mogą występować po zjedzeniu większych ilości fruktozy,
-
Uczucie zmęczenia po posiłkach.
Jak zdiagnozować nietolerancję fruktozy?
Podejrzenie nietolerancji fruktozy ujawnia się najczęściej na podstawie objawów ze strony układu pokarmowego, które występują po spożyciu produktów z fruktozą. Jeśli objawy te powtarzają się, warto skonsultować się z lekarzem pierwszego kontaktu lub gastrologiem, który może zlecić odpowiednie badania.
Najczęściej stosowaną metodą diagnostyczną nietolerancji fruktozy jest wodorowy test oddechowy. Polega on na podaniu roztworu fruktozy i pomiarze stężenia wodoru w wydychanym powietrzu w określonych odstępach czasu. Podwyższony poziom wodoru świadczy o zaburzeniach wchłaniania fruktozy w jelicie cienkim i jej fermentacji przez bakterie jelitowe.
W przypadku podejrzenia dziedzicznej nietolerancji fruktozy (HFI) stosuje się natomiast diagnostykę genetyczną. Badanie pozwala wykryć mutacje w genie odpowiadającym za produkcję enzymu aldolazy B. Ze względu na ryzyko powikłań, u osób z podejrzeniem HFI nie wykonuje się testów prowokacyjnych.
W diagnostyce pomocna może być także obserwacja objawów po zastosowaniu diety eliminacyjnej. Czasowe wykluczenie fruktozy i stopniowe jej wprowadzanie pozwala bowiem ocenić reakcję organizmu i potwierdzić związek między spożyciem fruktozy a występującymi dolegliwościami ze strony układu pokarmowego.
Nietolerancja fruktozy - leczenie
Leczenie nietolerancji fruktozy opiera się przede wszystkim na zmianie diety. Kluczowe jest ograniczenie lub całkowite wykluczenie produktów zawierających fruktozę, w zależności od rodzaju i nasilenia nietolerancji. W przypadku jelitowej nietolerancji fruktozy leczenie polega zwykle na czasowej eliminacji fruktozy z diety. Po ustąpieniu objawów możliwe jest stopniowe rozszerzanie jadłospisu i ustalenie indywidualnego progu tolerancji, który może się różnić w zależności od danej osoby.
Z kolei w przypadku dziedzicznej nietolerancji fruktozy (HFI) konieczne jest całkowite, stałe wykluczenie fruktozy, sacharozy i sorbitolu z diety, ponieważ ich spożycie może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak uszkodzenie wątroby, hipoglikemia czy zaburzenia metabolizmu.
W leczeniu nietolerancji fruktozy pomocne może być także:
-
prowadzenie dzienniczka żywieniowego - aby śledzić, które produkty nasilają objawy,
-
konsultacja z dietetykiem - w celu ustalenia bezpiecznej, zbilansowanej diety eliminacyjnej,
-
szczegółowe czytanie etykiet - fruktoza i jej pochodne (np. syrop glukozowo-fruktozowy) mogą być obecne w wielu gotowych produktach spożywczych, także tam, gdzie się ich nie spodziewamy (np. w ketchupach, pieczywie czy w przyprawach).
A jeśli zastanawiasz się, jak ograniczyć cukier w diecie, to więcej na ten temat znajdziesz na naszym blogu.
