Przyjmowanie niektórych leków może wiązać się z koniecznością wzmożonej ochrony na promieniowanie UV. Powodem jest reakcja fotouczulająca, która może pojawić się, gdy substancja leku wejdzie w reakcję z promieniowaniem słonecznym. Czym jest reakcja fotouczulająca? Jak się objawia i co zrobić, gdy pojawi się odczyn fotoalergiczny?
Co to jest reakcja fotoalergiczna?
Reakcja fotoalergiczna występuje na skutek połączenia ekspozycji na promieniowanie UV oraz składników fotouczulających w lekach lub w kosmetykach. Ten rodzaj reakcji występuje u osób przyjmujących leki fotouczulające, z pewnymi predyspozycjami, po ekspozycji na słońce. Wówczas system odpornościowy identyfikuje taką sytuację jako zagrożenie, co prowadzi do reakcji alergicznej pod postacią tzw. odczynu fotoalergicznego. Najczęściej reakcja alergiczna przyjmuje postać wyprysku kontaktowego, a jej wielkość zależna jest od dawki - zarówno leku, jak i ekspozycji na słońce.
Fotoalergiczność a fototoksyczność - różnice
Możemy mówić również o tzw. fototoksyczności, która nie jest tym samym co fotoalergia. Mianowicie reakcja fototoksyczna pojawia się wtedy, gdy pewne substancje (które przyjęliśmy do organizmu pod postacią kosmetyku lub leku) stają się toksyczne po naświetleniu światłem słonecznym. Odczyny fototoksyczne powstają wówczas na skutek uwalniania wolnych rodników przez substancje chemiczne będące w kontakcie ze skórą.
Taka reakcja objawia się najczęściej symptomami podobnymi do typowego oparzenia słonecznego. To, co odróżnia reakcję fototoksyczną od fotoalergicznej, to częstotliwość jej występowania. Mianowicie reakcja fotoalergiczna pojawia się wyłącznie u osób z pewnymi predyspozycjami, zaś reakcja fototoksyczna może pojawić się u każdej osoby, która jest wystawiona na działanie substancji fototoksycznej oraz promieniowania UV.
Jakie są objawy reakcji fotoalergicznej / fototoksycznej?
Objawy odczynu fotoalergicznego / fototoksycznego to m.in.:
-
rumień,
-
pęcherzyki na skórze, bąble,
-
świąd,
-
zaczerwienienie skóry,
-
wyprysk kontaktowy - krostki, grudki,
-
złuszczanie skóry,
-
przebarwienia pozapalne.
W przypadku fototoksyczności ww. objawy najczęściej pojawiają się od kilku minut do kilku godzin po ekspozycji na słońce, z kolei w fotoalergii reakcja jest opóźniona i objawy mogą pojawić się nawet po kilku dniach.
Jakie leki mają działanie fotouczulające?
Istnieje wiele leków fotouczulających, dlatego zawsze przed wzmożoną ekspozycją na słońce należy zorientować się, czy leki, które stosujemy na co dzień, nie mają takiego działania. Poniżej przedstawiamy listę leków fotouczulających, wśród których wymienia się m.in.:
-
leki przeciwzapalne, np. ibuprofen, diklofenak, ketoprofen,
-
leki przeciwgrzybicze, np. ketokonazol,
-
leki przeciwbakteryjne, np. pefloksacyna,
-
niektóre antybiotyki, np. tetracykliny,
-
leki na schorzenia sercowo-naczyniowe, np. bisoprolol, kaptopryl,
-
leki przeciwcukrzycowe - np. metformina, glipizyd,
-
leki przeciwalergiczne, np. cetyryzyna, loratadyna
-
leki neurologiczne, np. doksepina, haloperydol,
-
leki obniżające cholesterol, np. fenofibratum, atorwastatyna, simwastatyna,
-
leki przeciwtrądzikowe, np. azytromycyna,
-
niektóre leki przeciwdepresyjne, przeciwpsychotyczne, np. amitryptylina, prometazyna.
Reakcję fotouczulającą może także wywołać stosowanie niektórych ziół. Zioła fotouczulające to m.in.:
-
arnika górska,
-
dziurawiec,
-
olej bergamotowy,
-
arcydzięgiel,
-
ruta zwyczajna,
-
nagietek lekarski,
-
rumianek pospolity,
-
skrzyp polny.
Co zrobić w przypadku wystąpienia fotoalergii?
W przypadku pojawienia się odczynu fotoalergicznego lub fototoksycznego przede wszystkim należy unikać ponownej ekspozycji na słońce oraz skonsultować się z lekarzem prowadzącym, lub dermatologiem. Diagnoza fotouczulenia opiera się na wywiadzie lekarskim oraz na zbadaniu skóry. Najczęściej leczenie opiera się na zaprzestaniu stosowania substancji do czasu, aż objawy znikną. Niekiedy lekarz może zadecydować o włączeniu leków przeciwalergicznych, które zmniejszą dokuczliwe objawy.
Jak dbać o skórę, stosując leki zawierające substancje fotouczulające?
W przypadku stosowania jakichkolwiek leków lub kosmetyków, które mają działanie fototoksyczne, fotouczulające albo uwrażliwiające na słońce, zaleca się przede wszystkim dbać o prawidłową ochronę skóry, poprzez stosowanie kremów z wysokim filtrem przeciwsłonecznym SPF 50. Ważna jest także reaplikacja kremu w ciągu dnia, co 2 godziny. Przyjmując fotouczulające, leki należy także zrezygnować z nadmiernej ekspozycji na słońce, zaleca się przebywać w zacienionych przestrzeniach i/lub zakrywać ciało, aby ochronić je przed promieniowaniem UV.
Jeżeli to możliwe, to przed nadmierną ekspozycją na słońce, np. w przypadku wyjazdu wakacyjnego, już na kilka tygodni przed podróżą, zaleca się odstawić substancje fotouczulające.
Reakcja fotouczuleniowa może także wystąpić na skutek kontaktu z laserem, dlatego w przypadku chęci wykonania zabiegów laserowych, zaleca się na około 2-3 tygodnie odstawić leki, zioła i inne fotouczulające substancje. Przed wykonaniem takich zabiegów zawsze należy poinformować lekarza/kosmetologa przyjmowanych lekach, ponieważ przyjmowanie leków fotouczulających jest przeciwwskazaniem do zabiegów laserowych.
