Krztusiec, znany również jako koklusz, jest bakteryjną chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie Bordetella pertussis. Jest to schorzenie charakteryzujące się przewlekłym, spazmatycznym kaszlem, który może trwać tygodnie lub nawet miesiące. Krztusiec jest najbardziej niebezpieczny dla niemowląt i małych dzieci, ale może również dotknąć dorosłych, zwłaszcza tych, którzy nie zostali zaszczepieni lub mają osłabiony układ odpornościowy. Co jeszcze warto wiedzieć na temat specyfiki tej choroby? Zapoznaj się z najważniejszymi informacjami.
Jakie są przyczyny krztuśca?
Krztusiec jest wywoływany przez wspomniane już wcześniej bakterie Bordetella pertussis, które atakują drogi oddechowe, wydzielając toksyny powodujące uszkodzenie nabłonka rzęskowego. Skutkuje to nadprodukcją śluzu i intensywnym, napadowym kaszlem. Bakteria rozprzestrzenia się drogą kropelkową, co oznacza, że można się nią zarazić poprzez bezpośredni kontakt z zakażoną osobą, która kaszle, kicha lub mówi. Wysoka zakaźność sprawia, że krztusiec niestety łatwo rozprzestrzenia się w zamkniętych grupach - wśród członków rodziny, w szkołach lub przedszkolach.
Jak wyglądają objawy krztuśca u dzieci?
Objawy krztuśca u dzieci często rozwijają się stopniowo i mogą być mylone z innymi infekcjami dróg oddechowych, zwłaszcza w początkowej fazie. Wyróżnia się trzy etapy choroby:
Faza nieżytowa (kataralna)
Na początku choroby dziecko może mieć objawy przypominające przeziębienie, takie jak katar, lekki kaszel, łzawienie oczu i niska gorączka. Faza ta trwa około 1-2 tygodni.
Faza napadowa
Najczęstsze objawy występujące podczas tej fazy to:
Po około 1-2 tygodniach objawy przechodzą w fazę napadową, wyróżniającą się intensywnymi napadami kaszlu. Napady są szczególnie uciążliwe w nocy, mogą trwać kilka minut i są często zakończone głębokim wdechem z charakterystycznym dźwiękiem „kichnięcia".
W wyniku trudności z oddychaniem dziecko może sinieć na twarzy z powodu niedoboru tlenu. Kaszel może być tak intensywny, że prowadzi do wymiotów i wyczerpania.
Z powodu częstych wymiotów i wyczerpujących napadów kaszlu, dzieci mogą tracić na wadze i stawać się osłabione. Faza napadowa trwa od 2 do 6 tygodni, ale może przeciągać się nawet do 10 tygodni.
Faza rekonwalescencji
W końcowej fazie choroby napady kaszlu stopniowo słabną i występują coraz rzadziej, choć dziecko może jeszcze długo odczuwać zmęczenie i osłabienie.
Dlaczego krztusiec u dzieci jest szczególnie niebezpieczny? Ponieważ może prowadzić do poważnych powikłań - zapalenia płuc, zapalenia ucha środkowego, drgawek, a w rzadkich przypadkach nawet uszkodzenia mózgu.
Krztusiec u dorosłego. Jakie są objawy?
U dorosłych krztusiec często przebiega łagodniej niż u dzieci. To niestety sprawia, że choroba jest trudniejsza do rozpoznania. Dorośli mogą mylić objawy krztuśca z przewlekłym zapaleniem oskrzeli, astmą lub zwykłą infekcją.
W trakcie fazy nieżytowej początkowe objawy są podobne do przeziębienia. Występuje łagodny kaszel, katar i uczucie ogólnego osłabienia. Gorączka pojawia się dosyć rzadko. Podczas fazy napadowej, podobnie jak u dzieci, pojawia się długotrwały, suchy kaszel, który może trwać kilka tygodni, a nawet miesięcy. Same napady kaszlu są jednak mniej nasilone niż u dzieci, ale mogą być bardzo uciążliwe. Napady kaszlu mogą prowadzić do ogólnego zmęczenia, osłabienia, a czasami również do trudności z oddychaniem.
U dorosłych mogą pojawić się powikłania po chorobie - złamania żeber, przepukliny lub krwawienia z nosa w wyniku intensywnego kaszlu. Kaszel u dorosłych zwykle ustępuje wolniej niż u dzieci, a rekonwalescencja może trwać kilka tygodni lub miesięcy.
Co pomaga na krztusiec? Leczenie choroby
Leczenie krztuśca zależy od wieku pacjenta, nasilenia objawów oraz fazy choroby. W przypadku podejrzenia krztuśca ważne jest szybkie wdrożenie leczenia, aby zmniejszyć ryzyko powikłań i ograniczyć rozprzestrzenianie się bakterii na inne osoby.
Głównym celem leczenia krztuśca jest eliminacja bakterii Bordetella pertussis za pomocą antybiotyków. Najczęściej stosuje się makrolidy, takie jak azytromycyna, erytromycyna lub klarytromycyna. Antybiotyki są najskuteczniejsze w początkowej fazie choroby, ale ich podanie może również skrócić czas trwania objawów (jeśli chory przyjmie je w fazie napadowej).
Na czym polega leczenie objawowe krztuśca?
-
Dbanie o nawodnienie to podstawa. W przypadku małych dzieci, szczególnie istotne jest monitorowanie poziomu nawodnienia, ponieważ intensywny kaszel i wymioty mogą prowadzić do odwodnienia;
-
Łagodne leki przeciwkaszlowe po konsultacji z lekarzem. Zwykle nie zaleca się stosowania leków przeciwkaszlowych, ponieważ nie łagodzą one napadowego kaszlu charakterystycznego dla krztuśca, a mogą nawet zaszkodzić. W niektórych przypadkach, pod kontrolą lekarza, można zastosować tego typu środki, które zmniejszą dyskomfort związany z kaszlem;
-
Tlenoterapia może być konieczna w przypadku ciężkich napadów kaszlu i problemów z oddychaniem, szczególnie u małych dzieci.
Osoby z krztuścem powinny być izolowane od innych, zwłaszcza dzieci, przez co najmniej pięć dni po rozpoczęciu antybiotykoterapii, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się bakterii.
Jak zapobiegać krztuścowi?
Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania krztuścowi jest szczepienie. Szczepionka przeciwko krztuścowi jest częścią rutynowego programu szczepień dziecięcych, zazwyczaj podawana w postaci skojarzonej szczepionki DTP (błonica, tężec, krztusiec). W ostatnich latach zaleca się również szczepienie przypominające dla dorosłych, zwłaszcza tych, którzy mają kontakt z niemowlętami, ponieważ odporność uzyskana dzięki szczepionkom z czasem zanika.
O jakich dodatkowych środkach ostrożności warto pamiętać?
Szczepienie kobiet w trzecim trymestrze ciąży pozwala na przekazanie przeciwciał noworodkowi, chroniąc go przed krztuścem w pierwszych miesiącach życia. W przypadku kontaktu z osobą chorą na krztusiec, szczególnie u małych dzieci, wskazane może być profilaktyczne podanie antybiotyków.
Pamiętaj, że krztusiec to poważna choroba zakaźna, która może mieć ciężki przebieg, zwłaszcza u małych dzieci. Wczesne rozpoznanie i leczenie pozwalają zapobiec powikłaniom i ograniczają rozprzestrzenianie się choroby. Przy wzrastającej liczbie zachorowań profilaktyka w postaci szczepień jest najskuteczniejszym narzędziem w walce z krztuścem.
Przeczytaj również nasz wpis o kompleksowym podejściu do leczenia przeziębienia.
