Wskazania do wykonania badania
Wykonanie kolonoskopii zalecane jest przede wszystkim osobom po 50. roku życia, ponieważ właśnie w tym wieku zwiększa się ryzyko zachorowania na raka jelita grubego. Ponadto w celach profilaktycznych przebadać się powinni wszyscy ludzie bez względu na wiek, których krewni mieli ten nowotwór, ponieważ skłonności do niego mogą mieć podłoże genetyczne.
Lekarz może skierować na kolonoskopię także z powodu występowania pewnych dolegliwości, mogących świadczyć o chorobie jelita grubego. Zwykle chodzi o takie objawy jak:
-
utrzymująca się anemia z powodu niedoborów żelaza,
-
obecność krwi w stolcu lub dodatni wynik badania na krew utajoną w kale,
-
częste zaparcia lub biegunki,
-
odczuwanie bólu w jamie brzusznej,
-
nieuzasadniona utrata masy ciała.
Warto podkreślić, że kolonoskopia pomaga zdiagnozować nie tylko raka, ale także inne schorzenia jelita grubego np. wrzodziejące zapalenie tego narządu, polipy, uchyłki w esicy, czy też chorobę Leśniowskiego-Crohna. Podejrzenie takich problemów zdrowotnych również może być wskazaniem do wykonania badania endoskopowego dolnego odcinka przewodu pokarmowego.
Kolonoskopię wykonuje się także w celu przeprowadzenia różnych zabiegów w obrębie jelit, ale szerzej wyjaśnimy to w dalszej części tekstu.
Przeciwwskazania do kolonoskopii
Ogólnie kolonoskopia uznawana jest za bezpieczne badanie, jednak ze względu na inwazyjność istnieją pewne przeciwwskazania do jej wykonania np.:
-
II i III trymestr ciąży,
-
ostre stany zapalne dolnego odcinka przewodu pokarmowego,
-
perforacja lub niedrożność jelit,
-
zapalenie otrzewnej,
-
niedawno przebyty zawał serca,
-
ostra niewydolność oddechowa.
Przed wykonaniem procedury lekarz przeprowadza z pacjentem wywiad medyczny, aby wykluczyć takie przeciwwskazania, dlatego wybierając się na zabieg, warto zabrać ze sobą ewentualną dokumentację medyczną potwierdzająca występowanie określonych schorzeń.
Jak przygotować się do badania?
Badania endoskopowego dolnego odcinka przewodu pokarmowego nie można zrobić „z marszu”, ponieważ pacjent musi być do niego odpowiednio przygotowany. Konieczne jest bowiem oczyszczenie jelit z resztek pokarmów i mas kałowych, ponieważ tylko wtedy będzie można je dokładnie obejrzeć.
Na czym zatem polega przygotowanie do kolonoskopii? Konkretne zalecenia określa lekarz, ponieważ muszą być one dostosowane do stanu zdrowia pacjenta. W niektórych przypadkach konieczne jest na przykład odstawienie niektórych leków. Oprócz tego jednak każda osoba skierowana na badanie musi nawet przez tydzień przed terminem jego wykonania stosować specjalną dietę.
Dieta przed i po wykonaniu badania
Co do zasady dieta przed kolonoskopią powinna być łatwostrawna, aby organizm mógł łatwo pozbyć się resztek pokarmowych. Należy więc ograniczyć spożywanie tłustych, smażonych i pieczonych potraw, nabiału oraz fast foodów, a także unikać przejadania się. Na 3 dni przed badaniem trzeba też wyeliminować z jadłospisu produkty zawierające:
-
pestki i ziarna, a więc na przykład maliny i winogrona,
-
błonnik, czyli np. pieczywo razowe i pełnoziarniste, kasze, otręby, orzechy, surowe warzywa i owoce.
Z kolei w przeddzień wykonania kolonoskopii zalecana jest dieta płynna. Na śniadanie można więc zjeść np. kisiel, a na obiad (który powinien być ostatnim posiłkiem) czysty bulion bez dodatków. Wskazane jest również picie sporej ilości niegazowanej wody, czy słabej herbaty. W niektórych przypadkach lekarz może także zalecić przyjmowanie środków przeczyszczających, aby wspomóc układ pokarmowy w pozbyciu się zbędnych produktów przemiany materii.
W dniu badania na 4 godziny przed zabiegiem nie można już niczego jeść ani pić.
Po kolonoskopii nie obowiązują już tak restrykcyjne zalecenia dietetyczne. W zasadzie można jeść już wszystko, choć lepiej jeszcze przez 2-3 dni spożywać lekkostrawne potrawy, aby nie obciążać zanadto podrażnionych jelit.
Przebieg kolonoskopii krok po kroku
Jak przebiega kolonoskopia? Najpierw pacjent musi wypełnić ankietę na temat swojego stanu zdrowia, a także przeprowadzić rozmowę ze specjalistą, dlatego na badanie lepiej stawić się odpowiednio wcześniej. Następnie po przebraniu się w specjalny strój należy położyć się na lewym boku z nogami podciągniętymi do klatki piersiowej. Od tej chwili zaczyna się zabieg.
W pierwszej kolejności lekarz pokrywa okolice odbytu żelem znieczulającym, a potem stopniowo wprowadza przez niego przewód kolonoskopu, czyli cienkiej, giętkiej rurki z umieszczoną na jej końcu małą kamerą. Jednocześnie do jelit wtłaczane jest powietrze, co powoduje pewien dyskomfort w postaci uczucia wzdęcia i parcia na stolec.
Podczas zabiegu, który może trwać od kilkunastu do kilkudziesięciu minut, specjalista ogląda na monitorze każdy fragment ścian jelita. Po zakończeniu procedury powoli wyciąga przewód. Potem pacjent może udać się do toalety, aby pozbyć się nadmiaru nagromadzonego powietrza.
Kolonoskopia diagnostyczna a terapeutyczna
Opisana wyżej procedura dotyczy głównie kolonoskopii diagnostycznej. Badanie może mieć jednak charakter terapeutyczny, a więc podczas jego wykonywania lekarz może przeprowadzić różne zabiegi np. usunięcia polipów, poszerzenia zwężeń jelitowych, czy też pobrania wycinków w celu sprawdzenia, czy nie ma w nich komórek nowotworowych.
Co warto wiedzieć o znieczuleniu do badania
Większość pacjentów przed badaniem pyta, czy kolonoskopia boli. Zabieg z reguły nie jest bolesny, nawet jeśli wiąże się z koniecznością pobierania wycinków czy usuwania polipów, ponieważ jelito nie jest unerwione. Pewien ból może być odczuwalny w okolicach odbytu, dlatego właśnie tutaj stosowane jest znieczulenie miejscowe.
Silniejsze dolegliwości bólowe mogą natomiast pojawić się, jeśli pacjent jest nadwrażliwy, ma niedostatecznie oczyszczone jelita, bądź ma jakieś zrosty w jamie brzusznej po wcześniej przebytych operacjach.
Istnieje też możliwość wykonania kolonoskopii w znieczuleniu ogólnym.
Powikłania po badaniu – na co zwrócić uwagę?
Po badaniu kolonoskopem przez kilka dni występują wzdęcia. Mogą też pojawić się biegunki wskutek wcześniejszego przyjmowania środków przeczyszczających. Takie objawy są normalne i nie należy się nimi przejmować. Można też od razu po zabiegu poprosić lekarza, aby przepisał leki łagodzące takie dolegliwości.
Niepokój powinny natomiast wzbudzić takie symptomy jak:
-
ostry ból brzucha lub jego nadmierne napięcie,
-
krwawienie z odbytnicy,
-
krew w kale lub smoliste stolce,
-
wysoka temperatura.
Tego rodzaju objawy mogą świadczyć o powikłaniach po zabiegu np. perforacji ścian jelit, dlatego wymagają pilnej konsultacji z lekarzem (najlepiej udać się od razu do szpitala).
Nie czekaj i zadbaj o swoje zdrowie!
Obawy przed kolonoskopią są całkowicie zrozumiałe, ponieważ badanie jest dość krępujące i może powodować pewien dyskomfort. Nie zwlekaj jednak z decyzją o jego wykonaniu, jeśli jesteś w grupie ryzyka zachorowania na raka jelita grubego lub odczuwasz dolegliwości mogące świadczyć o rozwijającej się chorobie. Kolonoskopia może uratować Ci życie, dlatego przełam swój strach i poddaj się badaniu. Pamiętaj tylko, by dobrze się do niego przygotować, korzystając z naszych wskazówek.
