Endometrioza to przewlekła choroba, która może rozwijać się latami. Często przez długi czas daje objawy, które są bagatelizowane lub mylone z innymi dolegliwościami. Dla wielu kobiet oznacza miesiączki, które są nie do zniesienia, chroniczny ból miednicy, problemy z zajściem w ciążę, a nawet trudności w codziennym funkcjonowaniu. Jak wygląda diagnostyka endometriozy? Zobacz, które badania warto wykonać.
Co to jest endometrioza?
Endometrioza to stan, w którym komórki podobne do tych, które wyściełają wnętrze macicy (endometrium), zaczynają rosnąć poza nią — na przykład na jajnikach, jajowodach, otrzewnej, a nawet w pęcherzu moczowym czy jelitach. W wyniku działania hormonów tkanki reagują podobnie jak błona śluzowa macicy w trakcie cyklu miesiączkowego — narastają, złuszczają się i krwawią. Krew i złuszczona tkanka nie mają jednak jak się wydostać z organizmu, powodując stany zapalne, zrosty i silny ból.
Jakie objawy mogą świadczyć o endometriozie?
Objawy endometriozy bywają bardzo zróżnicowane, dlatego rozpoznanie choroby nie zawsze jest oczywiste.
Najczęściej pojawiają się:
- silne bóle miesiączkowe, które nie ustępują po zastosowaniu standardowych leków przeciwbólowych;
- ból podczas stosunku płciowego (dyspareunia);
- ból w obrębie miednicy (również poza miesiączką);
- problemy z płodnością (więcej przeczytasz o tym w naszym wpisie: Endometrioza a ciąża);
- zaburzenia cyklu miesiączkowego;
- ból podczas wypróżniania lub oddawania moczu, zwłaszcza w trakcie menstruacji;
- przewlekłe zmęczenie;
- wzdęcia i zaburzenia trawienne przypominające zespół jelita drażliwego.
Nasilenie objawów nie zawsze idzie w parze z rozległością zmian. Na przykład jedna kobieta z niewielkimi ogniskami może doświadczać bardzo silnych dolegliwości, a inna z zaawansowaną postacią choroby może nie odczuwać niemal żadnych objawów.
Czy endometriozę da się wykryć przy pomocy badania krwi?
Nie istnieje jednoznaczne badanie krwi, które pozwalałoby na potwierdzenie lub wykluczenie endometriozy. Markery takie jak CA-125 nie są wystarczająco czułe ani swoiste, ponieważ mogą być podwyższone także w innych stanach chorobowych, np. w nowotworach jajnika, mięśniakach czy stanach zapalnych. Z tego powodu nie są wykorzystywane jako samodzielne narzędzie diagnostyczne. Na ten moment żadne badanie laboratoryjne z krwi nie zastępuje dokładnej diagnostyki obrazowej i (w wielu przypadkach) laparoskopii.
Endometrioza — jakie badania pozwalają na wykrycie choroby?
Rozpoznanie endometriozy często jest skomplikowane i wymaga czasu oraz współpracy kilku specjalistów, w tym ginekologa, radiologa, a czasem chirurga.
Do najważniejszych narzędzi diagnostycznych należą:
- szczegółowy wywiad lekarski i badanie ginekologiczne — dla specjalisty ważne będą informacje dotyczące cyklu miesiączkowego, charakterystyki i nasilenia bólu oraz objawów związanych z układem pokarmowym. Podczas badania lekarz może zauważyć bolesność palpacyjną, guzki, zgrubienia w okolicach przydatków czy bolesną ruchomość tkanek i narządów miednicy;
- USG przezpochwowe (TVUS) — szczególnie skuteczne w wykrywaniu torbieli endometrialnych na jajnikach (tzw. torbiele czekoladowe). Doświadczony ultrasonografista może także dostrzec zrosty czy głębokie nacieki endometrialne;
- rezonans magnetyczny (MRI) — pozwala na dokładniejszą ocenę głębokości nacieków endometriozy i zaawansowania choroby, zwłaszcza w miejscach trudnych do zobrazowania w USG.
Uwaga: w niektórych przypadkach (kiedy objawy są wyjątkowo nasilone, a wyniki badań nie dają jednoznacznej odpowiedzi), może zostać zlecona laparoskopia, czyli małoinwazyjny zabieg chirurgiczny. Podczas laparoskopii lekarz może bezpośrednio obejrzeć narządy jamy brzusznej i pobrać wycinki do badania histopatologicznego. Warto jednak zaznaczyć, że ze względu na swoje ograniczenia, metoda ta jest mniej wykorzystywana w diagnostyce choroby — częściej stosuje się ją w leczeniu.
Znaczenie wczesnej diagnostyki endometriozy
Wczesne wykrycie i wdrożenie odpowiedniego leczenia endometriozy (farmakologicznie lub chirurgicznie), może znacząco poprawić jakość życia i ograniczyć możliwość pojawienia się powikłań, takich jak:
- niepłodność; przewlekły ból miednicy;
- zwiększone ryzyko nowotworów (raka jajnika);
- uszkodzenia narządów;
- niedrożność jelit czy pęcherza.
Leczenie dobierane jest indywidualnie i zależy od wieku pacjentki, planów prokreacyjnych, nasilenia objawów i lokalizacji zmian. Stosuje się terapię hormonalną, leki przeciwbólowe, leki z grupy agonistów GnRH, leki z grupy antagonistów GnRH, inhibitory aromatazy. U części pacjentek może pojawić się konieczność wykorzystania technik operacyjnych, jak na przykład wcześniej wspomniana laparoskopia.
Refundacja leczenia endometriozy w Polsce od 1 lipca 2025 — najważniejsze informacje
Od 1 lipca 2025 w Polsce funkcjonuje nowy system specjalistycznego leczenia endometriozy – całkowicie refundowany przez NFZ. To rewolucyjna zmiana, która poprawia dostęp do diagnostyki i terapii dla tysięcy kobiet. Realizacja opieki ma przebiegać na dwóch poziomach. Pierwszy z nich dotyczy poradni ginekologiczno-położniczych, w których może być wdrożone leczenie farmakologiczne. Drugi obejmuje skierowanie na wyższy poziom leczenia chirurgicznego (w przypadku endometriozy głębokiej). Zależnie od wskazań medycznych, leczeniu będą poddane również pacjentki z endometriozą występującą poza układem rozrodczym. Kompleksowy model opieki zakłada zapewnienie fizjoterapii, wsparcia psychologicznego oraz konsultacji dietetycznych.
Pamiętaj, że endometrioza to poważna choroba, która wpływa na komfort codziennego życia — fizycznego i psychicznego. Coraz większa świadomość wśród lekarzy i pacjentek przekłada się na to, że droga do rozpoznania staje się krótsza i skuteczniejsza. Jeśli zauważasz u siebie niepokojące objawy, jak najszybciej zgłoś się na wizytę i badanie do ginekologa.
