Komary, kleszcze i meszki potrafią skutecznie uprzykrzyć każdy spacer, biwak czy urlop w tropikach. W walce z nimi najczęściej sięgamy po repelenty, a wśród nich najpopularniejszy jest repelent z DEET. Jak działa DEET i jak go używać?
DEET - co to jest i jak działa?
DEET (N,N-dietylo-m-toluamid) to syntetyczny związek chemiczny, który od dziesięcioleci jest uznawany za jeden z najskuteczniejszych środków odstraszających owady. Substancja ta została opracowana przez armię USA w latach 40. XX wieku jako ochrona dla żołnierzy przebywających w tropikach. Obecnie stosuje się ją powszechnie na całym świecie zarówno w codziennej profilaktyce, jak i w sytuacjach zwiększonego ryzyka kontaktu z owadami przenoszącymi choroby zakaźne.
DEET działa na poziomie układu nerwowego owadów. Zakłóca ich zdolność wykrywania zapachów charakterystycznych dla człowieka m.in. potu, kwasu mlekowego, dwutlenku węgla i ciepła ciała. W rezultacie komary, kleszcze czy meszki “nie widzą” człowieka jako potencjalnego celu i nie lądują na jego skórze.
DEET nie jest więc środkiem owadobójczym. Jego działanie polega wyłącznie na odstraszaniu owadów. Po naniesieniu na skórę lub ubranie tworzy niewidoczną barierę zapachową, która chroni przed ukąszeniami. Skuteczność działania zależy przede wszystkim od stężenia DEET w preparacie oraz warunków zewnętrznych: temperatury, wilgotności, intensywności pocenia się.
Jakie stężenie DEET wybrać?
Skuteczność DEET zależy od jego stężenia w preparacie, czyli tego, ile procent substancji czynnej znajduje się w składzie. Im wyższe stężenie, tym dłużej utrzymuje się ochrona przed ukąszeniami. Nie oznacza to jednak, że wyższe stężenie będzie działać mocniej, a jedynie dłużej.
Najczęściej spotykane stężenia DEET to:
- DEET do 10% - zapewnia ochronę przez około 2 godziny; będzie odpowiedni na krótkie spacery po mieście czy parku, gdy ryzyko ukąszenia jest niewielkie,
- DEET 10-20% - działa przez 3-5 godzin; sprawdzi się podczas wycieczek do lasu, pracy w ogrodzie czy wieczornego przebywania na zewnątrz,
- DEET 30-50% - zapewnia ochronę przez 6-8 godzin; polecane przy długim przebywaniu na łonie natury, w czasie biwaków, trekkingu oraz w rejonach występowania chorób przenoszonych przez owady (np. malaria, denga, wirus Zika). Preparaty o stężeniu 50% i wyższym zaleca się właśnie do tropików i miejsc o wysokim zagrożeniu epidemiologicznym.
Jak stosować repelenty z DEET?
Aby repelenty z DEET były skuteczne i bezpieczne, należy stosować je zgodnie z zaleceniami producenta. Najważniejsze zasady stosowania repelentów z DEET:
- Nakładaj je wyłącznie na odsłoniętą skórę i odzież - repelentu nie powinno się stosować pod ubraniem ani na duże powierzchnie ciała,
- Unikaj kontaktu z oczami, ustami i błonami śluzowymi - nie aplikuj preparatu na uszkodzoną skórę, otwarte rany ani miejsca podrażnione,
- Nie rozpylaj repelentu bezpośrednio na twarz,
- Nie stosuj preparatu częściej niż to zalecane - dłuższa ochrona nie oznacza większej ilości produktu. Zamiast nakładać kolejne warstwy, użyj repelentu ponownie po upływie czasu działania (np. po 4-6 godzinach, w zależności od stężenia),
- Po powrocie do domu dokładnie umyj skórę wodą z mydłem - DEET nie powinien pozostawać na skórze dłużej, niż to konieczne,
- Nie stosuj repelentu z DEET na dłonie dzieci - małe dzieci często wkładają ręce do ust, co zwiększa ryzyko połknięcia substancji.
Warto również pamiętać, że repelent nakłada się na końcu, czyli dopiero po kremach z filtrem przeciwsłonecznym czy produktach pielęgnacyjnych.
DEET a dzieci, kobiety w ciąży i osoby z wrażliwą skórą
Choć DEET uznawany jest za bezpieczny, to u niektórych osób wymaga ostrożniejszego stosowania, szczególnie u dzieci, kobiet w ciąży i osób z wrażliwą lub atopową skórą.
Repelenty z DEET mogą być stosowane u dzieci, ale wyłącznie w odpowiednim stężeniu i zgodnie z zaleceniami wiekowymi. Mianowicie dla dzieci powyżej 2. roku życia zaleca się preparaty z DEET o stężeniu do 10%. U dzieci w wieku 2-12 lat z kolei najlepiej ograniczyć stosowanie repelentów z DEET do maksymalnie 1-2 razy dziennie.
Natomiast u niemowląt i dzieci poniżej 2. roku życia repelenty z DEET są niewskazane. W ich przypadku lepiej postawić na fizyczne metody ochrony: moskitiery, ubranie z długimi rękawami i nogawkami, siatki na wózek. Alternatywą dla DEET u dzieci są też repelenty zawierające ikarydynę (pikarydynę), która działa równie skutecznie przeciw komarom i kleszczom, a przy tym jest łagodniejsza dla skóry i rzadziej powoduje podrażnienia.
W przypadku kobiet w ciąży badania wskazują, że DEET może być bezpiecznie stosowany pod warunkiem, że używa się go zgodnie z instrukcją i tylko w uzasadnionych sytuacjach, np. podczas pobytu w rejonach zagrożonych malarią, dengą lub wirusem Zika. Zaleca się wówczas wybór produktów o stężeniu do 30% i unikanie aplikowania ich na duże powierzchnie ciała.
U osób z nadwrażliwością, skórą atopową lub skłonnością do alergii kontaktowych, z kolei DEET może wywoływać podrażnienia. W takich przypadkach lepiej sięgnąć po inne środki do ochrony przed owadami, np. preparaty z ikarydyną, IR3535 albo z olejkiem eukaliptusowym PMD, które są łagodniejsze, a przy tym zapewniają ochronę na podobnym poziomie.
