Statystyki pokazują, że na choroby autoimmunologiczne może cierpieć nawet ok. 10 proc. populacji. Mimo tak dużej liczby przypadków, ich rozpoznanie początkowo bywa jednak trudne, głównie ze względu na niespecyficzne objawy, które mogą przypominać inne schorzenia. Jak objawiają się choroby autoimmunologiczne i jak je leczyć?
Choroby autoimmunologiczne - co to jest?
Choroby autoimmunologiczne to grupa schorzeń, w których układ odpornościowy, zamiast chronić organizm przed zagrożeniami, zaczyna atakować własne tkanki i komórki. Mianowicie w prawidłowym warunkach układ immunologiczny reaguje na wirusy, bakterie i inne patogeny, w przebiegu chorób autoimmunologicznych z kolei uruchamia odpowiedź autoimmunologiczną przeciwko własnym, zdrowym tkankom, traktując je jak zagrożenie.
Wówczas dochodzi do produkcji przeciwciał skierowanych przeciwko własnym strukturom, do nadmiernej aktywacji limfocytów T, które mogą niszczyć własne komórki oraz do przewlekłego procesu zapalnego w tkankach objętych “atakiem”.
Choroby autoimmunologiczne mogą dotyczyć każdego narządu lub mogą mieć również charakter układowy (wtedy układ odpornościowy atakuje wiele narządów jednocześnie).
Rodzaje chorób autoimmunologicznych
Choroby autoimmunologiczne dzieli się na narządowo swoiste, układowe oraz skórne. Wśród chorób narządów swoistych wymienia się:
-
chorobę Hashimoto (przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy) - układ odpornościowy niszczy komórki tarczycy i prowadzi do jej niedoczynności,
-
Cukrzycę typu 1 - układ odpornościowy niszczy komórki odpowiedzialne za produkcję insuliny,
-
Stwardnienie rozsiane (SM) - układ odpornościowy niszczy osłonki nerwów w mózgu i rdzeniu kręgowym,
-
Chorobę Addisona - układ odpornościowy atakuje korę nadnerczy, prowadzi do jej uszkodzenia i zmniejszonego wydzielania niektórych hormonów.
Z kolei choroby układowe układu autoimmunologiczne to m.in.:
-
Toczeń rumieniowaty układowy - układ odpornościowy atakuje wiele narządów, m.in. skórę, stawy, nerki, serce,
-
Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) - cechuje się przewlekłym stanem zapalnym stawów,
-
Nieswoiste choroby zapalne jelit - układ odpornościowy wywołuje przewlekły stan zapalny w obrębie przewodu pokarmowego,
-
Łuszczyca - przewlekła choroba zapalna skóry, w której układ odpornościowy prowadzi do powstawania łuszczących się zmian,
Do skórnych chorób autoimmunologicznych zalicza się natomiast:
-
Bielactwo - układ odpornościowy niszczy komórki produkujące melaninę, co prowadzi do pojawienia się jasnych plam na skórze,
-
Łysienie plackowate - układ odpornościowy atakuje mieszki włosowe i prowadzi do nagłej utraty włosów w postaci wyraźnie widocznych “placków”.
Jakie są objawy chorób autoimmunologicznych?
Objawy chorób autoimmunologicznych mogą być bardzo zróżnicowane i zależą od tego, który narząd został zaatakowany przez układ odpornościowy. U niektórych osób dominują objawy ze strony jednego układu (np. pokarmowego lub nerwowego), u innych zaś dolegliwości mają charakter ogólnoustrojowy.
Objawy ogólne, które mogą występować w przebiegu wielu chorób autoimmunologicznych to m.in.:
-
przewlekłe zmęczenie, brak energii,
-
nawracające stany podgorączkowe,
-
bóle mięśni i stawów,
-
spadek wydolności fizycznej,
-
utrata masy ciała bez wyraźnej przyczyny,
-
suchość skóry, wypadanie włosów,
-
zaburzenia koncentracji, problemy z pamięcią,
-
obniżony nastrój, drażliwość.
Choć ww. objawy mogą występować w przebiegu niemal każdej choroby autoimmunologicznej, to jednak o rodzaju schorzenia decydują objawy charakterystyczne dla danego układu lub narządu. Poniżej przedstawiamy najczęstsze choroby autoimmunologiczne i ich objawy.
Choroba Hashimoto
-
przewlekłe zmęczenie, senność,
-
ciągłe uczucie zimna,
-
suchość skóry,
-
wypadanie włosów,
-
spowolniony metabolizm, zaparcia,
-
obniżony nastrój, problemy z koncentracją, tzw. “mgła mózgowa”,
-
zaburzenia miesiączkowania.
Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS)
-
ból, sztywność i obrzęk stawów (zwłaszcza dłoni i stóp),
-
poranna sztywność stawów,
-
ograniczenie ruchomości,
-
zmęczenie, osłabienie,
-
utrata masy ciała,
-
w cięższych przypadkach może dojść do deformacji stawów.
Łuszczyca
-
zaczerwienione zmiany skórne, które są pokryte srebrzystą łuską,
-
zmiany skórne najczęściej występują na łokciach, kolanach i na skórze głowy,
-
świąd skóry,
-
pękanie i krwawienie skóry w miejscach, w których występują zmiany,
-
zmiany na paznokciach, np. zgrubienia, zabarwienie.
Cukrzyca typu 1
-
wzmożone pragnienie, suchość w ustach,
-
częste oddawanie moczu,
-
nagła utrata masy ciała mimo prawidłowego apetytu,
-
osłabienie, nadmierna senność,
-
drażliwość.
Przyczyny chorób autoimmunologicznych
Przyczyny chorób autoimmunologicznych nie zostały jeszcze do końca poznane. Badania pokazują jednak, że mogą mieć one podłoże genetyczne - mianowicie osoby, w których rodzinie występowała jakaś choroba autoimmunologiczna, są bardziej narażone na ich rozwój.
Wśród czynników ryzyka chorób autoimmunologicznych wymienia się:
-
Płeć żeńską - kobiety chorują na choroby autoimmunologiczne kilka razy częściej niż mężczyźni,
-
Palenie papierosów,
-
Częste infekcje wirusowe, bakteryjne,
-
Otyłość i zaburzenia metaboliczne,
-
Niedobór witaminy D,
-
Przewlekły stres,
-
Narażenie na chemikalia, toksyczne substancje,
-
Zaburzenia mikrobioty,
-
Stosowanie niektórych leków.
Jak leczyć choroby autoimmunologiczne?
Obecnie nie istnieje skuteczna metoda, która umożliwiałaby całkowite wyleczenie choroby autoimmunologicznej. Dostępne leczenie skupia się jedynie na zmniejszeniu stanu zapalnego, złagodzeniu objawów oraz spowolnieniu postępu choroby. W leczeniu chorób autoimmunologicznych najczęściej łączy się farmakoterapię ze zmianą stylu życia, rehabilitacją i/lub fizjoterapią.
Leczenie farmakologiczne chorób autoimmunologicznych z kolei opiera się zazwyczaj na stosowaniu:
-
Glikokortykosteroidów - odpowiadają za zmniejszenie stanu zapalnego w organizmie,
-
Leków immunosupresyjnych - osłabiają nadmierną aktywność układu odpornościowego,
-
Leków działających objawowo - np. przeciwbólowych, przeciwzapalnych, nasennych itd.
- Leków biologicznych - nowoczesne leki, które osłabiają tylko te fragmenty układu odpornościowego odpowiedzialne za stan zapalny.
