Rola cynku w organizmie jest ogromna i chociaż jego dzienne zapotrzebowanie nie jest duże, jego odpowiednia ilość jest niezbędna dla prawidłowego przeprowadzenia bardzo wielu procesów metabolicznych. Z poniższego artykułu dowiesz się, jaką rolę pełni cynk w organizmie, jakie są objawy nadmiaru i niedoboru tego pierwiastka oraz gdzie znajdują się jego najlepsze źródła.
Cynk - rola w organizmie człowieka
Cynk jest pierwiastkiem śladowym niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Odgrywa niezwykle istotną rolę w wielu procesach biologicznych. Jest m.in. niezbędny dla funkcjonowania około 300 enzymów, bierze udział w syntezie białek, DNA, RNA oraz korzystnie wpływa na stan skóry, włosów i paznokci.
Cynk w organizmie - rola
Cynk pełni szereg istotnych funkcji w organizmie człowieka. Do najważniejszych z nich można zaliczyć:
-
Wsparcie układu odpornościowego - Cynk jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego. Wzmacnia zdolność organizmu do obrony przed infekcjami bakteryjnymi, wirusowymi i grzybiczymi.
-
Właściwości antyoksydacyjne - Cynk jest silnym antyoksydantem, co oznacza, że chroni komórki przed uszkodzeniami wywołanymi przez wolne rodniki. Wolne rodniki odpowiadają m.in. za uszkodzenia DNA oraz błon komórkowych, co prowadzi do szybszego starzenia się organizmu i wzrostu ryzyka wielu chorób, w tym nowotworów i chorób serca.
-
Synteza DNA i białek - Cynk bierze udział w syntezie DNA oraz białek, co jest niezbędne do wzrostu i regeneracji komórek. Dzięki temu przyspiesza gojenie się ran i naprawę uszkodzonych tkanek.
-
Wspomaganie zdrowia skóry, włosów i paznokci - Cynk jest ważnym składnikiem wspierającym zdrowie skóry - wspomaga leczenie trądziku oraz zapobiega stanom zapalnym skóry. Jego właściwości regeneracyjne wpływają na wygląd i kondycję włosów oraz paznokci. Cynk odgrywa także dużą rolę w produkcji keratyny - głownego budulca włosów i paznokci.
-
Wspieranie funkcji hormonalnych - Cynk jest niezwykle istotnym pierwiastkiem dla produkcji i regulacji hormonów, takich jak insulina, estrogeny, progesteron oraz testosteron. Jego odpowiednia ilość wspiera stabilizację poziomu cukru we krwi poprzez regulację produkcji insuliny.
-
Rola w zmysłach smaku i węchu - Cynk jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania zmysłów smaku i węchu. Uczestniczy w produkcji białek receptorowych odpowiedzialnych za odbieranie bodźców smakowych i zapachowych. Niedobór cynku może prowadzić do utraty lub osłabienia tych zmysłów.
-
Wsparcie funkcji neurologicznych - Cynk wpływa również na funkcjonowanie układu nerwowego, wspierając procesy poznawcze, pamięć i koncentrację. Jest kluczowy dla prawidłowego działania neuroprzekaźników, które przekazują impulsy nerwowe. Cynk może mieć pozytywny wpływ na nastrój i działać przeciwdepresyjnie.
Cynk - rola w organizmie mężczyzn
W przypadku mężczyzn cynk odgrywa istotną rolę w produkcji testosteronu i w utrzymaniu zdrowia prostaty. Wspomaga także płodność poprzez wpływ na jakość i ruchliwość plemników. Cynk może zapobiegać problemom związanym z prostatą, w tym przerostowi gruczołu krokowego. Dodatkowo pierwiastek ten wspiera regenerację mięśni, co jest szczególnie istotne dla mężczyzn aktywnych fizycznie.
Cynk - rola w organizmie kobiet
Cynk ma szczególne znaczenie dla zdrowia kobiet, wpływając na cykl menstruacyjny, płodność i funkcje rozrodcze. Wspomaga regulację poziomu hormonów, co może być pomocne w redukcji objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego (PMS). Jest niezwykle istotny dla kobiet w ciąży, ponieważ bierze udział w prawidłowym rozwoju płodu, wspiera funkcje łożyska i wpływa na układ odpornościowy zarówno matki, jak i dziecka. Niedobór cynku w ciąży może prowadzić do powikłań, takich jak niska masa urodzeniowa dziecka czy przedwczesny poród.
Dzienne zapotrzebowanie na cynk
Zapotrzebowanie na cynk zależy od płci, wieku oraz stanu zdrowia. Jednak zgodnie z normami Instytutu Żywności i Żywienia dzienne zapotrzebowanie na cynk dla zdrowego, dorosłego człowieka wynosi:
Większe zapotrzebowanie na cynk mają kobiety w ciąży (11 mg na dobę), karmiące piersią (12 mg na dobę) oraz osoby, u których stwierdzono niedobór cynku (dawkę ustala lekarz).
Objawy niedoboru cynku
Do głównych objawów niedoboru cynku w organizmie należą:
-
brak apetytu,
-
suchość w ustach,
-
choroby skóry,
-
zmniejszenie libido,
-
podatność na infekcje wirusowe i bakteryjne,
-
pogorszenie pamięci,
-
problemy z koncentracją,
-
uczucie znużenia,
-
słabe gojenie się ran,
-
utrata masy ciała,
-
białe plamki na paznokciach,
-
wypadanie włosów.
Objawy nadmiaru cynku
Do nadmiaru cynku w organizmie prowadzi zazwyczaj niewłaściwa (nadmierna) suplementacja tego pierwiastka. Można wówczas doświadczyć objawów takich jak:
-
nudności i wymioty,
-
bóle brzucha,
-
obniżenie odporności,
-
biegunki.
W przypadku zatrucia cynkiem (zbyt długie przyjmowanie dużych dawek) dochodzi do zaburzeń ze strony układu pokarmowego i osłabienia przyswajania witamin i minerałów takich jak np. wapń, żelazo i miedź. Przy zbyt wysokiej podaży cynku zwiększa się również poziom „złego” cholesterolu LDL, a zmniejsza poziom „dobrego cholesterolu” HDL.
Ciężko natomiast doprowadzić do przedawkowania cynku, przyjmując go jedynie z pożywienia.
Naturalne źródła cynku w diecie
Najlepszym źródłem cynku jest zdrowa, odpowiednio zbilansowana dieta. Składniki mineralne oraz witaminy pochodzące z pożywienia są najlepiej przyswajane przez organizm. Cynk jest obecny zarówno w produktach zwierzęcych, jak i roślinnych, ale jego przyswajalność jest większa w przypadku produktów mięsnych (mięso, ryby, owoce morza).
Produkty bogate w cynk to:
Suplementacja cynku
Niestety nie zawsze jest możliwe dostarczenie odpowiedniej ilości cynku wyłącznie z pożywienia. W takiej sytuacji należy sięgnąć po suplementy diety, aby zapobiec niebezpiecznym niedoborom tego pierwiastka w organizmie.
Wybierając odpowiednie preparaty z cynkiem, należy pamiętać o kilku kwestiach:
-
Przyswajalność cynku - Cynk występuje w różnych formach chemicznych, które różnią się biodostępnością, czyli łatwością przyswajania przez organizm. Wybór odpowiedniej postaci cynku wpływa na skuteczność suplementu. Do najczęściej stosowanych i najlepiej przyswajalnych form cynku należą cytrynian, diglicynian i asparaginian.
-
Odpowiednia zawartość cynku - Różne suplementy zawierają inne dawki cynku Należy pamiętać, że zalecane dzienne spożycie (RDA) cynku wynosi: 8 mg dziennie dla kobiet i 11 mg dla mężczyzn.
-
Czystość składu - Dobrej jakości suplementy powinny być jak najprostsze pod względem składu. Niektóre preparaty mogą zawierać substancje wspomagające przyswajanie cynku jak np. witamina C czy B6.
Przed rozpoczęciem suplementacji warto wykonać badania poziomu cynku, aby dobrać najbardziej odpowiednią dawkę.
