Alergia i nietolerancja pokarmowa to dwa różne zjawiska, które często są ze sobą mylone. Choć w obu przypadkach po spożyciu określonych produktów, pojawiają się podobne dolegliwości, mechanizm ich powstawania i sposób leczenia są zupełnie inne. Czym różni się alergia od nietolerancji pokarmowej? Jak je leczyć?
Co to jest alergia pokarmowa?
Alergia pokarmowa to nieprawidłowa, nadmierna reakcja układu odpornościowego na składniki pokarmowe, które u zdrowych osób nie wywołują żadnych dolegliwości. Organizm osoby z alergią traktuje określone białka obecne w jedzeniu jako zagrożenie i uruchamia odpowiedź immunologiczną. Dochodzi wtedy do wytwarzania przeciwciał (najczęściej klasy IgE), które odpowiadają za uwalnianie histaminy i innych mediatorów stanu zapalnego.
Do reakcji alergicznej dochodzi zwykle w krótkim czasie po spożyciu alergenu; objawy mogą pojawić się już po kilku minutach, najczęściej jednak w ciągu 1-2 godzin. W niektórych przypadkach reakcja może być opóźniona i wystąpić po kilku godzinach.
Typowe objawy alergii pokarmowej to:
-
Objawy skórne - pokrzywka, świąd, zaczerwienienie skóry lub wysypka. Niekiedy może pojawić się również obrzęk, np. w okolicy warg, powiek lub gardła,
-
Objawy ze strony przewodu pokarmowego - nudności, ból brzucha, wymioty, biegunka,
-
Objawy ze strony układu oddechowego - uczucie zatkanego nosa, wodnisty katar, świszczący oddech, duszności. W cięższych przypadkach może dojść do skurczu oskrzeli i problemów z oddychaniem,
-
Objawy ogólnoustrojowe - w rzadkich przypadkach może wystąpić reakcja anafilaktyczna, która stanowi bezpośrednie zagrożenie życia i objawia się spadkiem ciśnienia, trudnościami w oddychaniu, zawrotami głowy, a nawet utratą przytomności.
Alergia pokarmowa może mieć charakter przewlekły lub epizodyczny - zależnie od tego, jak często organizm jest narażony na kontakt z alergenem. Występuje ona najczęściej u dzieci, ale może rozwinąć się również w wieku dorosłym. Najczęstsze alergeny pokarmowe to mleko krowie, jaja, orzechy, ryby, skorupiaki, soja, pszenica, seler i niektóre owoce.
Nietolerancja pokarmowa - objawy
Nietolerancja pokarmowa to nieimmunologiczna reakcja organizmu na określony składnik pożywienia. W odróżnieniu od alergii nie dochodzi tutaj do udziału układu odpornościowego ani wytwarzania przeciwciał. Objawy nietolerancji pokarmowej wynikają najczęściej z braku lub niedoboru enzymów potrzebnych do trawienia określonych substancji, nadwrażliwości jelit, działania substancji farmakologicznie czynnych w jedzeniu lub innych mechanizmów metabolicznych.
Nietolerancja może być wrodzona lub nabyta i często ma charakter przewlekły. Objawy pojawiają się z reguły po kilku godzinach od spożycia danego pokarmu, a ich nasilenie zależy od ilości spożytego składnika.
Do najczęstszych nietolerancji pokarmowych należą:
-
Nietolerancja laktozy - związana z niedoborem laktazy, enzymu trawiącego cukier mleczny. Objawia się wzdęciami, bólami brzucha, biegunką i nadmiernym oddawaniem gazów,
-
Nietolerancja fruktozy - może mieć postać wrodzoną (jako zaburzenie metaboliczne) lub jelitową (jako zaburzone wchłanianie fruktozy). Objawia się wzdęciami, przelewaniem w jelitach, biegunką, bólem brzucha,
-
Reakcje na dodatki do żywności - np. na siarczyny, glutaminian sodu, barwniki lub konserwanty. Mogą wywoływać bóle głowy, uczucie zmęczenia, dolegliwości żołądkowo-jelitowe,
-
Nietolerancja histaminy - spowodowana nadmiarem histaminy w organizmie przy jednoczesnym niedoborze enzymu DAO. Objawy nietolerancji histaminy to np. bóle głowy, pokrzywka, wysypka, kołatanie serca, problemy trawienne.
Nietolerancjom pokarmowym towarzyszą także objawy ogólne, takie jak zmęczenie, osłabienie i pogorszone samopoczucie.
Alergia a nietolerancja pokarmowa - leczenie
Leczenie alergii i nietolerancji pokarmowej wymaga odmiennego podejścia, ponieważ różne są ich przyczyny i mechanizmy powstawania.
Jak wygląda leczenie alergii pokarmowej?
Alergia pokarmowa jest reakcją układu odpornościowego na obecność określonego białka w żywności. Leczenie koncentruje się na zapobieganiu kontaktowi z alergenem oraz na kontroli objawów w razie ich wystąpienia. Najważniejsze elementy leczenia to:
-
Ścisła dieta eliminacyjna - czyli całkowite wykluczenie alergenu z codziennego jedzenia. Konieczne jest dokładne czytanie etykiet, unikanie nawet śladowych ilości uczulającego składnika i dbanie o to, by nie doszło do tzw. zanieczyszczeń krzyżowych,
-
Leczenie objawowe - przy łagodnych reakcjach najczęściej stosuje się leki przeciwhistaminowe lub glikokortykosteroidy. W sytuacji nagłej, jak np. wstrząs anafilaktyczny, konieczne jest jak najszybsze podanie adrenaliny,
-
Immunoterapia swoista (odczulanie) - taka metoda dotyczy tylko niektórych alergenów, np. białka mleka krowiego czy orzeszków ziemnych. Proces odczulania trwa zwykle kilka lat i musi być prowadzony pod ścisłą kontrolą lekarza,
-
Podstawowa wiedza o alergii pokarmowej - osoby z alergią, a także ich bliscy, powinni wiedzieć, jak wygląda reakcja alergiczna, jak szybko ją rozpoznać i co robić w sytuacji zagrożenia.
Leczenie nietolerancji pokarmowej
Nietolerancja pokarmowa nie wiąże się z aktywacją układu odpornościowego - wynika najczęściej z niedoboru enzymów lub zaburzeń wchłaniania składników pokarmowych. Sposób leczenia nietolerancji jest natomiast dostosowany indywidualnie do problemu pacjenta. Przykładowo, jeżeli nietolerancja wynika z niedoboru laktazy, to wówczas stosuje się albo suplementację enzymu (pozwala to na spożycie umiarkowanej ilości laktozy bez objawów) albo zalecane jest ograniczenie spożycia produktów zawierających laktozę.
W przypadku nietolerancji fruktozy z kolei, gdzie problemem jest zaburzone wchłanianie w jelicie cienkim, podstawą leczenia jest zmniejszenie ilości fruktozy w diecie oraz unikanie łączenia jej z innymi fermentującymi cukrami. Natomiast, jeśli nietolerancja ma podłoże metaboliczne (jak w dziedzicznej nietolerancji fruktozy), konieczna jest całkowita eliminacja danego składnika, ponieważ jego obecność może prowadzić do uszkodzenia wątroby lub nerek.
Alergia a nietolerancja pokarmowa - różnice
Alergia i nietolerancja pokarmowa, choć mogą dawać podobne objawy, to jednak są dwoma różnymi zjawiskami. Tak jak wspomniano, alergia pokarmowa jest reakcją układu odpornościowego: organizm traktuje konkretny składnik jako zagrożenie i uruchamia przeciwciała IgE. Nietolerancja pokarmowa nie angażuje układu immunologicznego. Często wynika z braku enzymów potrzebnych do trawienia określonych substancji tak jak w przypadku nietolerancji laktozy, albo z nadwrażliwości na dodatki do żywności.
Objawy alergii pojawiają się zwykle szybko, nawet po kilku minutach od spożycia, i mogą być bardzo nasilone - od wysypki i obrzęku po duszność czy wstrząs anafilaktyczny. Nietolerancja pokarmowa daje przede wszystkim objawy ze strony przewodu pokarmowego: wzdęcia, bóle brzucha, przelewanie, biegunki. Zwykle pojawiają się kilka godzin po zjedzeniu i nie są zagrożeniem dla życia, choć mogą znacząco obniżać komfort funkcjonowania.
W alergii nawet śladowa ilość alergenu może wywołać reakcję. W nietolerancji dawka ma znaczenie - niewielka ilość składnika często nie daje objawów. To dlatego diagnostyka i leczenie w obu przypadkach wyglądają inaczej. Alergia wymaga bowiem ścisłej eliminacji i nadzoru medycznego, nietolerancja z kolei indywidualnego podejścia i modyfikacji diety.
Różnice dotyczą też leczenia. Alergia wymaga precyzyjnej diagnostyki, unikania alergenu i w razie potrzeby leczenia farmakologicznego. Nietolerancja zazwyczaj wiąże się z modyfikacją diety i obserwacją reakcji organizmu, a niekiedy z czasowym lub trwałym ograniczeniem danego składnika w diecie.
