Zespół nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD) jest jednym z najczęściej diagnozowanych zaburzeń u dzieci w wieku szkolnym. Nie należy go lekceważyć, ponieważ nieleczone może hamować rozwój oraz utrudniać naukę i relacje społeczne, a także przynieść negatywne skutki zdrowotne w wieku dorosłym. Dowiedz się, jak rozpoznać objawy ADHD u dzieci i jak postępować, gdy się je wykryje.
ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej
Pojęcie ADHD wywodzi się z języka angielskiego. Jest to bowiem akronim od sformułowania „attention deficit hyperactivity disorder”, które oznacza zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi.
W klasyfikacji chorób i problemów zdrowotnych jest to neurorozwojowe zaburzenie psychiatryczne. Występuje ono u mniej więcej 6-7% dzieci w wieku 6-12 lat i najczęściej diagnozowane jest u chłopców. W większości przypadków ustępuje w wieku dojrzewania, jednak zdarza się, że rozpoznawane są potem niektóre objawy ADHD także u dorosłych.
Zaburzenie to wiąże się z występowaniem u dzieci dość charakterystycznych zachowań, czyli przede wszystkim nadmiernej aktywności ruchowej, impulsywności oraz problemów z koncentracją i skupieniem uwagi. Wykazujące takie cechy dziecko często wydaje się więc po prostu zbyt energiczne lub niegrzeczne, gdy tymczasem jego zachowanie wynika z problemów natury neurologicznej lub psychiatrycznej.
Dowiedz się, jakie mogą być przyczyny ADHD
Dokładne przyczyny ADHD nie są wciąż znane, jednak należy podkreślić, że zaburzenie nie rozwija się w wyniku błędów wychowawczych, lecz ma podłoże stricte biologiczne. Świadczy o tym choćby fakt, że niektóre objawy hiperaktywności rozpoznawane są już w wieku niemowlęcym.
Najczęściej wymienianymi czynnikami rozwoju zaburzenia są:
- predyspozycje genetyczne (według naukowców nawet 74% ryzyka zachorowania wynika właśnie z tego powodu),
- uszkodzenia centralnego układu nerwowego – mogą być one spowodowane m.in. paleniem papierosów, piciem alkoholu lub przyjmowaniem narkotyków przez matkę w czasie ciąży,
- zaburzenia równowagi pomiędzy układami dopaminowym a noradrenalinowym w ośrodkowym układzie nerwowym,
- niedotlenienie mózgu podczas porodu,
- urazy okołoporodowe,
- niska waga przy narodzinach.
Objawy zespołu nadpobudliwości psychoruchowej
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej występuje w różnej postaci, ponieważ może objawiać się głównie nadruchliwością fizyczną, albo niemal wyłącznie problemami z koncentracją. Co ciekawe, pierwszy typ ADHD dotyczy przeważnie chłopców, natomiast drugi dziewczynek. Niektórzy uważają, że właśnie dlatego zaburzenie jest częściej diagnozowane u płci męskiej – nadmiernie ruchliwe dziecko bardziej bowiem niepokoi i „przeszkadza” niż to, które ma głównie kłopoty z nauką.
Zdarza się jednak, że rozpoznawany jest typ mieszany hiperaktywności, w którym występują zarówno problemy z nadpobudliwością, jak i ze skupieniem uwagi.
Jak rozpoznać ADHD u dzieci?
Typowe objawy ADHD u dzieci to przede wszystkim:
- nadmierna ruchliwość – dziecko jest jak „żywe srebro”, ciągle biega i chce się bawić, nie może usiedzieć dłużej w jednym miejscu, wierci się w szkolnej ławce i podczas posiłku, dużo też mówi i hałasuje,
- impulsywność – przejawia się ona np. częstymi wybuchami złości, agresywnością wobec rówieśników i rodziców, ekspresyjnym wyrażaniem swoich uczuć,
- problemy z koncentracją i skupieniem uwagi – dziecko wydaje się roztargnione i rozkojarzone, ma kłopoty z zapamiętywaniem informacji i nauką, nie przyswaja poleceń rodziców i nauczycieli, często zdarza mu się zapominać o obowiązkach i gubić różne przedmioty.
Dzieci z nadpobudliwością psychoruchową są zazwyczaj postrzegane jako niegrzeczne i krnąbrne. Ich zachowanie jest bowiem trudne do okiełznania i powoduje spore problemy wychowawcze.
ADHD u osób dorosłych
Według szacunków w około 65% przypadków hiperaktywność utrzymuje się także w wieku dorosłym. Problem najtrudniej jednak zdiagnozować u osób, u których nie było rozpoznane ADHD w dzieciństwie, ponieważ niektóre jego symptomy mogą wynikać z innych schorzeń np. depresji lub nałogu.
Objawy ADHD u dorosłych w dużej mierze pokrywają się z tymi, które występują u dzieci, jednak ujawniają się w nieco innych sytuacjach. Do najważniejszych symptomów zaburzenia należą m.in.:
-
problemy z koncentracją – może się to przejawiać np. nieumiejętnością słuchania innych osób, przerywaniem wypowiedzi rozmówców, czy niechęcią do wykonywania przez dłuższy czas tej samej czynności,
- brak zorganizowania – objawiający się np. bałaganem w mieszkaniu, czy chaotycznym wykonywaniem różnych zadań,
- trudności z dokończeniem rozpoczętej pracy,
- chwiejność emocjonalna,
- zwiększona drażliwość i wybuchowy temperament,
- zapominalstwo,
- mała odporność na stres.
Powyższe problemy zwykle przekładają się na trudności osobiste i zawodowe. Osoby dorosłe z ADHD często nie potrafią utrzymać relacji partnerskich, czy też dłużej utrzymać się w jednym miejscu pracy. Z tego powodu nierzadko wycofują się z życia towarzyskiego lub popadają w depresję.
Prawidłowa diagnoza ADHD: do kogo udać się po pomoc?
Jeśli rozpoznajesz u siebie, swojego dziecka lub bliskiej dorosłej osoby objawy ADHD, jak najszybciej udaj się do specjalisty. Jest to szczególnie ważne w przypadku najmłodszych, u których wczesne rozpoczęcie leczenia pozwala na szybsze pozbycie się problemu.
Precyzyjna diagnoza zespołu nadpobudliwości psychoruchowej jest możliwa jeszcze przed 7 rokiem życia. Postawić ją może wyłącznie psycholog lub psychiatra dziecięcy i to do nich należy udać się z pociechą w pierwszej kolejności. Musisz mieć świadomość, że do celów diagnostycznych mogą być potrzebne np. pisemne opinie wychowawcy dziecka lub pedagoga szkolnego. Czasami okazuje się także niezbędna konsultacja z neurologiem.
Leczenie zespołu nadpobudliwości psychoruchowej
Sposób leczenia ADHD określa specjalista, który dostosowuje go do wieku pacjenta oraz indywidualnych potrzeb. Zazwyczaj jednak niezbędna jest przede wszystkim psychoterapia, która może być wspomagana także podawaniem środków farmakologicznych.
Metody terapeutyczne
Podstawową metodą terapeutyczną stosowaną u dzieci z hiperaktywnością są zajęcia psychoedukacyjne prowadzone w grupie rówieśniczej. Ich celem jest nauka radzenia sobie z objawami schorzenia np. poprzez poprawę koordynacji ruchowej, czy też nabycie umiejętności tłumienia agresji oraz skupiania uwagi. Niekiedy konieczna jest dodatkowo psychoterapia indywidualna (gdy np. dziecko cierpi dodatkowo na zaburzenia emocjonalne) oraz rodzinna.
Co ważne, specjalne warsztaty są zwykle proponowane także rodzicom, aby nauczyć ich, jak postępować z dzieckiem z ADHD i radzić sobie z problemami wychowawczymi takiej pociechy.
Leczenie farmakologiczne
Leczenie farmakologiczne zespołu nadpobudliwości psychoruchowej zazwyczaj polega na zastosowaniu leków zawierających metylofenidat. Jest to związek z grupy fenyloetyloamin, który oddziałuje na ośrodkowy układ nerwowy poprzez podwyższenie stężenia dopaminy. Inne leki na ADHD to między innymi: bupropion i atomoksetyna (stymulujące noradrenalinę), czy też haloperidol, który stosowany jest głównie u dzieci wykazujących zachowania agresywne.
Dowiedz się, jakie są skutki nieleczonego ADHD
Nieleczone ADHD u dzieci powoduje przede wszystkim duże trudności z nauką i nawiązywaniem relacji z rówieśnikami. Może to skutkować np. zakończeniem edukacji na zbyt wczesnym poziomie, czy też wywołać poważne problemy emocjonalne i społeczne.
Należy też pamiętać, że niepodjęcie leczenia nadpobudliwości psychoruchowej w dzieciństwie zwiększa ryzyko utrzymania się zaburzenia w dorosłości. Jak wspomnieliśmy wyżej, w starszym wieku może to przynieść znacznie poważniejsze skutki, ponieważ u osób dorosłych z nieleczonym ADHD często pojawiają się problemy z uzależnieniami, depresja, stany lękowe, a nawet próby samobójcze. Tacy ludzie zwykle mają trudności w utrzymaniu relacji partnerskich, czy też w rozwijaniu kariery zawodowej. Nierzadko mają też skłonność do ryzykownych zachowań, co powoduje, że częściej ulegają różnym wypadkom lub popadają w konflikty z prawem.
Już wiesz, czym jest zespół nadpobudliwości psychoruchowej
Zespół nadpobudliwości psychoruchowej powinno się leczyć i to najlepiej na wczesnym etapie. Pamiętaj więc, żeby nie lekceważyć objawów tego schorzenia u swojego dziecka, lecz po ich rozpoznaniu jak najszybciej udaj się do specjalisty. Jeśli potwierdzi ADHD, zaleci odpowiednie leczenie, które da mu szansę na lepsze życie. Jeśli zainteresował Cię ten temat, sprawdź inne artykuły na blogu naszej apteki Lek24, z których dowiesz się więcej o różnych zaburzeniach u dzieci i dorosłych.
