Wybór odpowiedniego kremu z filtrem UV nie powinien opierać się wyłącznie na wskaźniku SPF. Równie ważna jest informacja o ochronie przed promieniowaniem UVA, składzie filtrów oraz dodatkowych właściwościach kosmetyku. Jakie oznaczenia warto znać, żeby wybrać dobry krem przeciwsłoneczny?
Rodzaje filtrów UV - chemiczne i mineralne: jak działają i czym się różnią?
Filtry przeciwsłoneczne to jedna z kluczowych grup substancji chroniących skórę przed szkodliwym działaniem promieniowania ultrafioletowego (UV). W kosmetykach ochronnych wykorzystuje się przede wszystkim dwa główne typy filtrów: chemiczne i mineralne.
Pierwszymi z nich są filtry chemiczne, których głównych mechanizmem działania jest pochłanianie (absorpcja) promieniowania UV. Kiedy promienie UV padają na skórę, cząsteczki filtrów chemicznych wychwytują tę energię i przekształcają ją w ciepło, które jest następnie rozpraszane. Dzięki temu energia, która mogłaby uszkodzić DNA komórek skóry lub wywołać stany zapalne, nie przedostaje się w głąb tkanek.
Filtry mineralne (fizyczne) działają natomiast w odmienny sposób. Nie wchłaniają się w skórę, ale pozostają na jej powierzchni, gdzie tworzą cienką warstwę ochronną. Ta warstwa pełni funkcję bariery, która odbija i rozprasza promieniowanie UV, podobnie jak lustro. W ten sposób promienie słoneczne nie przenikają do komórek skóry. Do najczęściej stosowanych filtrów mineralnych należą dwutlenek tytanu (Titanium Dioxide) oraz tlenek cynku (Zinc Oxide). Oba zapewniają ochronę zarówno przed promieniowaniem UVB, jak i UVA, choć każdy z nich działa w nieco innym zakresie długości fal.
Ze względu na to, że filtry mineralne są łagodniejsze niż filtry chemiczne, polecane są głównie osobom ze skórą wrażliwą, dzieciom oraz kobietom w ciąży. Co więcej, filtry mineralne zaczynają działać natychmiast po nałożeniu na skórę, podczas gdy filtry chemiczne potrzebują czasu, by zacząć działać, dlatego też zaleca się ich aplikację na około 20-30 minut przed ekspozycją na słońce.
Wskaźnik SPF - co oznacza?
SPF (ang. sun protection factor) to najczęściej spotykane oznaczenie na kremach przeciwsłonecznych. Wskazuje ono poziom ochrony przed promieniowanie UVB, które odpowiada za powstawanie rumienia słonecznego i oparzeń. Wartość SPF określa, ile razy więcej promieniowania UVB potrzeba do wywołania rumienia na skórze chronionej kremem w porównaniu do skóry niechronionej. Warto jednak pamiętać, że SPF nie odnosi się bezpośrednio do czasu przebywania na słońcu, ale do ilości promieniowania UV.
Przykładowo:
- SPF 15 blokuje ok. 93% promieni UVB,
- SPF 30 blokuje ok. 97% promieni UVB,
- SPF 50 blokuje ok. 98% promieni UVB
- SPF 50+: bardzo wysoka ochrona (blokuje ponad 98% promieni UVB).
Promieniowanie UVA i symbol UVA w kółku
Promieniowanie UVA stanowi około 95% promieniowania UV, które dociera do powierzchni Ziemi. W przeciwieństwie do promieni UVB, promienie UVA mają zdolność przenikania głęboko do warstw skóry właściwej. Ich działanie nie powoduje widocznego rumienia ani oparzenia, ale wiąże się z długofalowymi uszkodzeniami. To właśnie UVA odpowiada za przyspieszone starzenie skóry (fotostarzenie), zmiany strukturalne w kolagenie, powstawanie zmarszczek i przebarwień. Promieniowanie UVA uszkadza również materiał genetyczny komórek, a więc wpływa na ryzyko rozwoju nowotworów skóry.
W Europie obowiązuje oznaczenie ochrony przed UVA w postaci symbolu UVA wpisanego w okrąg. Oznacza ono, że filtr przeciwsłoneczny chroni skórę przed promieniowaniem UVA na poziomie co najmniej 1/3 wartości ochrony SPF. Przykładowo: jeśli krem przeciwsłoneczny ma SPF 30, to poziom ochrony przed UVA powinien wynosić co najmniej 10. Takie oznaczenie potwierdza, że produkt spełnia minimalne wymagania zgodne z zaleceniami Komisji Europejskiej.
Wskaźnik PPD - o czym mówi?
PPD (ang. Persistent Pigment Darkening) to oznaczenie używane do określenia poziomu ochrony przed promieniowaniem UVA. Jest to jedna z dokładniejszych metod pomiaru, stosowana przede wszystkim w Europie i krajach azjatyckich. Wskaźnik PPD informuje, ile razy dłużej skóra zabezpieczona filtrem może być narażona na działanie promieni UVA, zanim dojdzie do trwałego zaciemnienia skóry (czyli wywołania przebarwienia), w porównaniu do skóry niechronionej.
Im wyższy wskaźnik PPD, tym lepsza ochrona przed długofalowymi skutkami promieniowania UVA, takimi jak fotostarzenie czy zmiany pigmentacyjne. W praktyce wartości PPD interpretuje się w następujący sposób:
- PPD 2-4: niska ochrona przed UVA,
- PPD 4-8: średnia ochrona przed UVA,
- PPD 8-16: wysoka ochrona przed UVA,
- PPD 16+: bardzo wysoka ochrona przed UVA.
System PA - azjatycka klasyfikacja ochrony przed UVA
System PA to oznaczenie ochrony przeciwsłonecznej, które powstało w Japonii i jest powszechnie stosowane w krajach azjatyckich. Opiera się na badaniu tzw. trwałego ściemnienia skóry (czyli PPD), ale zamiast wartości liczbowych stosuje uproszczoną skalę z użyciem symboli „+”. Dzięki temu oznaczenie jest prostsze do odczytania i porównania. Liczba plusów przy symbolu PA informuje o poziomie ochrony przed promieniowaniem UVA:
- PA+ - podstawowa ochrona (PPD 2-4),
- PA++ - średnia ochrona (PPD 4-8),
- PA+++ - wysoka ochrona (PPD 8-16),
- PA++++ - bardzo wysoka ochrona (PPD 16+).
Ochrona przed światłem HEV - nowy standard w kosmetyce
HEV (ang. High Energy Visible Light), zwane również niebieskim światłem, to promieniowanie, które stanowi część światła widzialnego i jest emitowane przez słońce, ekrany urządzeń elektronicznych oraz sztuczne źródła światła.
Badania sugerują, że nadmierna ekspozycja na światło HEV może:
- Nasilać powstawanie przebarwień - szczególnie u osób z ciemniejszą karnacją,
- Zwiększać stres oksydacyjny w komórkach skóry - który powoduje starzeniu się skóry,
- Zaburzać produkcję melaniny i zwiększać ryzyko przebarwień,
- Przyspieszać fotostarzenie i pogarszać kondycję skóry.
Aby ograniczyć ten wpływ, niektóre kremy przeciwsłoneczne zawierają składniki chroniące również przed światłem HEV. Warto jednak wiedzieć, że oznaczenia ochrony przed światłem HEV nie są obecnie standaryzowane. Producenci stosują jednak różne określenia na opakowaniach, np. “Blue Light Protection”, “HEV Protection” czy “Anti-Pollution”.
