W dzisiejszych czasach poświęcanie całego swojego życia pracy bardzo często bywa akceptowane i wręcz pożądane przez społeczeństwo. W rzeczywistości jednak pracoholizm niesie za sobą wiele negatywnych skutków, zarówno na tle psychicznym, jak i fizycznym. Jak objawia się pracoholizm? Jakie ma skutki i jak go leczyć?
Co to jest pracoholizm?
Pracoholizm uznawany jest za stan psychiczny, który charakteryzuje się wewnętrznym przymusem wykonywania pracy zawodowej i wynikających z tego szeregu negatywnych konsekwencji. Pracoholizmowi towarzyszy przymus nieustannego myślenia o pracy oraz silny dyskomfort połączony z negatywnymi emocjami, który pojawia się w momencie, gdy pracoholik nie pracuje.
Pracoholizm po raz pierwszy został zdefiniowany w latach 70. przez W. Oatesa, który sam rozpoznał u siebie objawy pracoholizmu, podobne do objawów uzależnienia od alkoholu.
Obecnie zjawisko pracoholizmu jest odmiennie definiowane przez naukowców. Pracoholizm nie został zaklasyfikowany w żadnej klasyfikacji diagnostycznej, ani klasyfikacji Światowej Organizacji Zdrowia ICD-10 ani klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM-5, niemniej jednak przez wielu naukowców jest on uznawany za pewną formę uzależnienia, podobnego do tego, czym jest uzależnienie od alkoholu.
Istnieją trzy główne teorie pracoholizmu:
-
Teoria opisująca pracoholizm właśnie jako jeden z rodzajów uzależnienia,
-
Teoria społecznego uczenia się - w rozwoju pracoholizmu znaczenie ma m.in. środowisko społeczne, wymagania społeczne, uczenie się od innych (tzw. uczenie się społeczne). Wówczas istotne jest znalezienie czynnika, który wzmacnia pracoholizm, np. chęć wysokich zarobków, presja na odnoszenie sukcesów pracy.
-
Teoria cech osobowości - mówi o tym, że pracoholizm rozwija się u osób, które mają pewne specyficzne cechy.
Naukowcy opracowali również kryteria diagnostyczne pracoholizmu na podstawie ICD-10, które mogą być wykorzystywane przez lekarzy/psychologów do diagnozy. Zgodnie z nimi, aby można było zdiagnozować pracoholizm, konieczne jest występowanie 6 objawów, spośród których co najmniej 3 powinny występować w ciągu ostatniego roku:
-
Kompulsja - silna potrzeba lub poczucie wykonywania pracy,
-
Utrata kontroli - przekonanie o braku możliwości lub o ograniczonej możliwości kontrolowania swoich zachowań; trudności w powstrzymywaniu się od pracy,
-
Objawy odstawienia, tzw. objawy odstawienne - występują w sytuacjach ograniczenia pracy i obejmują stany niepokoju, rozdrażnienie, spadek samopoczucie. Objawy te znikają, gdy dana osoba wraca do wykonywania pracy,
-
Tolerancja - spędzanie coraz większej ilości czasu na pracy,
-
Dominacja nałogowej formy zachowania - zaniedbywanie innych sfer życia na rzecz pracy, brak realizowania swoich zainteresowań, brak czerpania z nich przyjemności,
-
Negatywne konsekwencje - nadmierne wykonywanie czynności zawodowych pomimo tego, że występują szkodliwe następstwa dla innych sfer życia, np. pogorszenie relacji z innymi.
Objawy pracoholizmu
Pracoholizm jak zostało wspomniane, objawia się wewnętrzną silną potrzebą wykonywania pracy kosztem innych aktywności życiowych. Mówi się, że podstawą pracoholizmu jest brak równowagi między życiem prywatnym a zawodowym (work-life balance).
Charakterystyczne objawy pracoholizmu to m.in.:
-
pracowanie ponad swoje możliwości (praca w weekendy, praca po pracy “zabieranie pracy do domu” itd.),
-
nadmierne zaangażowanie w pracę,
-
doświadczanie obsesyjnych myśli, gdy nie wykonujemy pracy (przymus pracy),
-
utrata kontroli nad czasem poświęcanym pracy, utrata kontroli nad pracą,
-
brak umiejętności odpoczynku,
-
odczuwanie negatywnych emocji, gdy nie pracujemy, np. poczucie winy, rozdrażnienie, frustracja, niepokój. Emocje te “znikają” gdy dana osoba wykonuje prace,
-
problemy ze snem,
-
brak zadowolenia ze swojej pracy,
-
dominowanie myślenia o pracy,
-
tendencje perfekcjonistyczne, stawianie sobie bardzo wysokich wymagań.
Jakie są przyczyny pracoholizmu?
Praca stanowi nieodłączny element życia każdego z nas. Niestety obecna kultura nastawiona na osiąganie sukcesów, zarabianie jak najwięcej i poświęcanie całego swojego życia pracy, nie sprzyja zachowaniu równowagi między życiem a pracą. Czynniki te mają ogromny wpływ na rozwój pracoholizmu, ponieważ obecnie normą jest, że na rynku pracy od pracownika wymaga się jak najlepszych wyników i pełnego oddania firmie.
Presja ze strony środowiska oraz częste, akceptowanie i wręcz pochwalanie oddania swojego życia pracy, to kolejne czynniki, które nie tyle, ile powodują pracoholizm, ale wyraźnie podtrzymują jego objawy.
Czynniki ryzyka, które mogą także sprzyjać rozwojowi pracoholizmu to m.in.:
-
perfekcjonizm,
-
skłonność do zachowań kompulsyjnych,
-
brak umiejętności organizacji czasu,
-
brak asertywności,
-
niesprzyjające środowiskowo pracy (konflikty w pracy, presja ze strony przełożonych, nastawienie na rywalizację),
-
trudności z radzeniem sobie ze stresem, porażkami,
-
niskie poczucie własnej wartości,
-
wysoki poziom lęku,
-
traktowanie pracy jako ucieczki od problemów.
Pracoholizm - jak leczyć? Leczenie uzależnienia od pracy
Leczenie pracoholizmu w głównej mierze opiera się na współpracy z psychoterapeutą lub psychologiem. Celem psychoterapii jest m.in. znalezienie przyczyn pracoholizmu, przywrócenie równowagi między życiem prywatnym a zawodowym, zbudowanie właściwego stosunku do pracy, praca nad poczuciem własnej wartości, praca nad asertywnością oraz innymi czynnikami, które wpływają na podtrzymywanie się uzależnienia od pracy.
Do czego prowadzi pracoholizm? Skutki pracoholizmu
Niestety objawy pracoholizmu często bywają postrzegane przez społeczeństwo jako pozytywne cechy, przez co wielu pracoholików nie zdaje sobie sprawy z tego, jak poważnym zjawiskiem jest pracoholizm i jednocześnie, nie sięga po pomoc. Pracoholicy doświadczają na co dzień silnego stresu, a przewlekły stres może prowadzić do wielu problemów na tle psychicznym oraz fizycznym.
Z najnowszego raportu WHO wynika, że praca 55 lub więcej godzin tygodniowo wiąże się z o 35 proc. wyższym ryzykiem udaru i 17 proc. wyższym ryzykiem zgonu z powodu choroby niedokrwiennej serca w porównaniu z pracą trwającą 35-40 godzin tygodniowo. Ponadto badania pokazują, że pracoholizm może również wiązać się z zaburzeniami lękowymi, z depresją oraz zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi.
Negatywne skutki pracoholizmu widoczne są również w niemal każdej sferze życia osoby uzależnionej od pracy. Pracoholizm może bowiem powodować konflikty w relacjach, pogorszenie relacji z innymi, problemy małżeńskie, narastającą samotność i brak satysfakcji z życia.
Sprawdź również, czym jest wypalenie zawodowe i jak się objawia.
